در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤١ - نكات آيات

از اين بيان روشن مى گردد مقصود از جمله(عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكينَ) همان قريش پيمان شكن و هم پيمانان آنان است كه بر شرك و دوگانه پرستى خود باقى مانده بودند.

ب) آيه سيزدهم از همين سوره نيز بر اين مطلب گواهى مى دهد، كه مقصود از پيمان شكنان، قريش است; زيرا كه پيمان شكنان را اين چنين معرفى مى كند:

(أَلاَ تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَؤُكُمْ أَوَّلَ مَرَّة).

«چرا با گروهى كه پيمان خود را شكسته اند و تصميم گرفته اند كه پيامبر را از وطن خود بيرون كنند و آنان، دشمنى را با شما آغاز كرده اند، جنگ نمى كنيد؟».

ناگفته پيداست گروهى با اين صفت، جز قريش وهم پيمانان آنان گروه ديگرى نيست.

٣. مقصود از (يَوْمَ الْحَجِّ الأَكْبَرِ) همان روز «منى». روز دهم ذى حجة الحرام است. و در اين صورت بايد در اين جمله لفظ «أكبر» را صفت «يوم» بگيريم و بگوييم مقصود روز حج است، كه آن روز بزرگ است و در حقيقت روز «منى»، همان طور كه روز حج است روز بزرگ نيز هست. علت اين كه چنين روز را روز بزرگ مى نامند اين است كه آن روز، عيد بزرگ اسلامى است. علاوه بر اين، بيشتر اعمال حج نيز در آن روز انجام مى گيرد. بنابراين تفسير، دو نوع حج به نام هاى «حج اكبر» و «حج اصغر» نخواهيم داشت، ولى گروهى كه لفظ «اكبر» را صفت حج گرفته اند ناچار شده اند براى توصيف «حج» با لفظ اكبر دو نوع حج تصوير كنند و چنين توجيهاتى بياورند:

الف) چون عيد قربان در آن سال با عيد يهود و نصارا مصادف بود، از اين جهت آن روز را در آن سال «حج اكبر» ناميدند.

ب) در آن سال چون مسلمان و مشرك كنار هم حج نمودند و از آن پس اين كار تكرار نشد از اين جهت چنين حجى را «حج اكبر» ناميدند. شايد تفسيرى كه ما