در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٢ - نكات آيات

براى اين جمله نموديم از اين وجه روشن تر باشد. در هر حال، علت اين كه براى خواندن قطع نامه، چنين روزى انتخاب گرديد اين است كه در روز منى از تمام نقاط حجاز گروه انبوهى حاضر مى شدند و طبعاً با شنيدن قطع نامه، مفاد آن را همراه خود برده و در سرتاسر شبه جزيره منتشر مى ساختند.

از برخى روايات استفاده مى شود كه امام على(عليه السلام) به خواندن آيات در جمره عقبه اكتفا نكرده، بلكه آن را بر در منازل مشركان نيز تلاوت كرد.

٤. مفاد و شأن نزول آيات و نحوه ابلاغ آنها به مشركان مى رساند كه پيامبر مى خواهد با اين قطع نامه اساس معنوى دولت جوان خود را پى ريزى كند و رسميت دين و حكومت خود را در سراسر خاك شبه جزيره به سمع همگان برساند و با نداى رسا و عالم گير ـ هم چنان كه لفظ «اذان» از آن حاكى است ـ غير قانونى بودن هر روشى را، كه بر اساس يكتاپرستى استوار نباشد، اعلام نمايد.

قطع نامه موقعى ابلاغ گرديد كه پيامبر از جنگ «تبوك» بازگشته بود، تمام ساكنان«طايف» و«تهامه» و «نجد» و قبايلى كه تا مرز «تبوك» مى زيستند همگى از آيين اسلام پيروى مى نمودند و تقريباً تمام شبه جزيره در قلمرو اسلام قرار گرفته بود، در اين موقع مناسب بود براى تحكيم اساس حكومت جوان خود، اعلام كند كه در قلمرو حكومت او، جز يك عقيده، آن هم توحيد و جز يك حكومت، آن هم اسلام، عقيده و حكومتى رسميت ندارد.

٥. شيوايى جمله (وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذاب أَليم) بر خواننده گرامى پنهان نيست. مقصود از به كار بردن لفظ «بشارت» در مورد عذاب دردناك، نوعى استهزاست هم چنان كه در زبان فارسى در اين مواقع مى گويند: از فلانى با يك دست كتك پذيرايى كردند.

٦. مقصود از جمله (وَلَمْ يُظاهِرُوا عَلَيْكُمْ) اين است كسى را كه بر ضد