در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٥٤ - نكات آيه

به عبارت ديگر، انگيزه هاى مادى و معنوى، انسان را به سوى نبرد و جنگ مى كشد و چه بسا در اين راه جانبازى و فداكارى نشان دهد، ولى قدرت تحرك انگيزه هاى معنوى، مانند پاسدارى از حريم عقايد بيش از انگيزه مادى است. خصوصاً اگر فرض كنيم كه وى، عقيده خود را مولود وحى بداند به طور مسلم به داورى تاريخ، پايدارى انسان در حفظ چنين عقيده اى شديدتر و سخت تر خواهد بود.

انگيزه پيامبران براى جهاد در راه خدا، انگيزه اى معنوى و آن، جهاد و پاك سازى محيط از شرك و دوگانه پرستى و اخلاق نكوهيده بوده است.

از اين جهت هر موقع مشركى از فرمانده اسلام بخواهد كه به او اجازه دهد تا برهان نبوت و دلايل برانگيختگى پيامبر را از جانب خدا، بررسى كند و از نزديك سخن خدا را، كه برهان رسالت و اعجاز جاويد اوست،بشنود، بايد با درخواست مشروع او فوراً موافقت كند، چه بسا ممكن است، او با شنيدن سخن خدا منقلب گردد و به صفوف مسلمانان بپيوندد. از اين رو نه تنها پيامبر بايد با درخواست او موافقت كند بلكه بايد حفظ جان او را تعهد كند و اگر پس از شنيدن سخن حق به صفوف مسلمان نپيوست او را به جايگاه نخست خود بازگرداند، تا هم به تعهد خود عمل كرده باشد و هم راه را براى ديگران باز بگذارد و اين خود نشانه جوانمردى و آزادى واقع بينى اسلام است كه فردى را، كه گام در طريق كشف حقيقت مى نهد، شايسته دستگيرى مى داند و تمام شرايط هدايت او را فراهم مى سازد.

درست است كه در آيه پنجم به قتل و محاصره مشركان دستور مى دهد، ولى آيه مورد بحث، دنبال كنندگان حقيقت را استثنا نموده و به همگى آنان امان مى دهد.

نكات آيه

١. الفاظ «اسْتَجارَك» و «أَجِرْ» از ماده «جار» به معناى همسايه گرفته شده