در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١١٩ - مقصود از اعتماد به نفس چيست؟

نيمه روشن بود سربازان اسلام وارد بيابان حنين شدند. دشمن از بى اطلاعى آنان استفاده كرد و از مراكز و مخفى گاه هاى خود، بيرون آمد و بر مسلمانان تاخت.

در آيه مورد بحث، علّت ديگرى براى شكست مسلمانان بيان شده و آن اين كه مسلمانان فكر مى كردند علّت پيروزى آنان در برخى از نبردها، كثرت و فزونى تعدادشان بوده است و از اين مطلب غافل بودند كه مددهاى الهى بوده كه آنان را كمك مى كرد و در نتيجه بر دشمن چيره مى گرديدند. گواه روشن بر اين موضوع، شكست روز حنين بود كه با داشتن نيروى زياد، با چنين شكست عجيبى رو به رو شدند و هرگاه نيروى الهى آنها را يارى نمى كرد احتمال موفقيّت آنها كم بود. هدف آيه اين است كه بشر متوجّه شود هيچ گاه بى نياز از خداوند نيست تا بدين ترتيب، پيوسته به ياد آن خداى بزرگ باشند.

مقصود از اعتماد به نفس چيست؟

امروز روان كاوان مى كوشند در انسان روح اعتماد به نفس ايجاد كنند. اگر مقصود از آن اين است كه انسان خود را مستقل تصوّر كند و مددهاى الهى را از نظر دور بدارد، به يقين چنين طرز تفكّرى، با اصول توحيد سازگار نيست، زيرا از نظر توحيد، ذات انسان و قواى جسمانى و فكرى او از جانب خداوند است و خود چيزى را مالك نيست و هرچه را دارد از خدا دارد; ولى اگر مقصود اين است كه انسان در عين توجّه و استمداد از خدا، قواى خدادادى را در راه پيروزى خود بر مشكلات بسيج سازد، به طور مسلّم اعتماد به نفس به اين معنا نه تنها با اصول خداشناسى مخالف نيست، بلكه تحقّق بخشيدن به يك نوع توحيد در «فعل» است.