در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٧ - نظر واقع بينانه

١. امام على بن ابى طالب نزديك ترين فرد به پيامبر است و بيانگر اين حقيقت، جمله «أو رجل منك» و جمله هاى مشابه آن است كه محدّثان اسلامى نقل كرده اند.

٢. الغاى پيمان و نقض ميثاق و عهد، از امور سياسى و حكومتى است و چنين كارى از شؤون حاكم و رئيس دولت است و جز او هيچ كس نمى تواند پيمان ببندد و يا پيمان را لغو كند.

از اين جهت خداوند، على را قرين و هم شأن پيامبر در امور سياسى و حكومتى مى شمارد و مى گويد: براى اين كار، جز تو اى پيامبر، كه رئيس على الاطلاق هستى و يا فردى كه از توست; كسى صلاحيت خواندن اين آيات را بر مشركان ندارد. اين مطلب تلويحاً مى رساند كه كارهاى سياسى و امور مملكتى بايد به وسيله اين دو نفر حل و فصل گردد و اگر روزى حاكم مسلّم اسلام از جهان رفت و خورشيد رسالت پس از مدتى، ناپديد شد مرجع و مسؤول چنين كارهاى خطيرى، شخص على بن ابى طالب است و هرگز نبايد به غير او مراجعه كرد.

ارجاع كارهاى حكومتى و سياسى از طرف حاكم به فرد ديگرى، عملاً تثبيت موقعيت و مقام اجتماعى اوست كه اگر روزى رئيس از ميان رفت، مسؤول اين گونه كارها همان فردى است كه در حال حيات حاكم، اين گونه امور سياسى را حل و فصل مى نمود.

٣. شخصى كه شايستگى ابلاغ چند آيه از آيات يك سوره را ندارد، هرگز شايستگى ندارد مجموع نواميس اسلامى، از كتاب و سنّت، قضا و دادرسى، تبليغ و توسعه اسلام را به او بسپارند و زمام امور مسلمانان را به دست بگيرد و مرجع كارهاى دنيوى و اخروى مسلمانان باشد.

اكنون تفسير مجموع آياتى كه در اين مورد نازل شده است و تعداد اين آيات از شانزده آيه تجاوز نمى كند و تفسير مشروح آيات در چند فصل بيان مى شود.