در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١١٧ - علل اين شكست تاريخى چه بود؟

استفاده نموده، ناگهان از مخفى گاه ها بيرون ريختند و بر مسلمانان حمله نمودند، در پيشاپيش سربازان اسلام گروه بنى سليم بود كه خالد بن وليد رهبرى آنان را در اختيار داشت و در پشت سر آنان مشركان قريش قرار داشتند كه تازه اسلام آورده بودند. اين دو فوج در اين حمله ناگهانى، پا به فرار گذارده و فرارشان سبب شد كه روحيه فوج هاى ديگر، كه پشت سر آنها قرار داشتند، ضعيف شده و آنان نيز فرار را بر قرار برگزينند.

راستى حيرت آور است سربازانى كه در شرايط بسيار سخت مانند بدر در برابر دشمن مقاومت كرده بودند، چطور شد كه در اين جبهه پيش از آن كه به كارى دست بزنند و زورآزمايى نمايند، راه فرار را پيش بگيرند و كار به جايى برسد كه در جبهه جنگ فقط پيامبر باقى بماند، با نه نفر مستحفظ نيرومند، مانند على و عبّاس و... افسار مركب رسول خدا در دست عبّاس بود و اشعارى مى خواند كه يكى از آنها شعر زير است:

نصرنا رسول اللّه فى الحرب تسعة *** وقـد فـرّ من قد فرّ عنه فاقشعـوا[١]

در چنين زمانى پيامبر كه در لحظات حسّاسى به سر مى برد، براى تحريك احساسات مسلمانان كه فرار كرده بودند، به عبّاس دستور داد كه با آواز بلند صدا بزند و بگويد:

«يا معشر المهاجرين والأنصار، يا أهل بيعة الشّجرة، يا أصحاب سورة البقرة، إلى أين تفرّون؟! هذا رسول اللّه;

اى گروه مهاجر و انصار، اى صاحبان بيعت شجره رضوان،(كه زير درخت مخصوصى با پيامبر بيعت نمودند) و...، كجا فرار مى نماييد اين شخص رسول خداست».