در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٩ - چه گروهى به پيمان خود وفادار بودند؟

است كه آن را به معناى مبادله و تعويض بگيريم.

٥. در آيه يازدهم، عالى ترين روح برادرى تجلّى نموده و بار ديگر سيماى بشردوستانه اسلام، از طريق مفاد آن نمايان گرديده است و راه را براى بازگشت مشركان به آغوش اسلام، باز نهاده است و نداى عفو خود را، كه در آيه «پنجم» نيز يادآور شده بود، در اين آيه تكرار مى كند و جنايت هاى گذشته مشركان را، كه به كشت و كشتار گروه بى گناه منجر شده بود، ناديده مى گيرد و مى فرمايد:

(فَإِنْ تَابُوا وَأَقامُوا الصَّلوةَ وَآتُوا الزَّكوةَ...).

«اگر توبه نمايند و نماز بگزارند و زكات بدهند، در دين با شما برادرانند...».

مقصود از توبه، همان بازگشت به سوى خداست. هرگاه به مشرك خطاب كنند كه توبه نمايد، مقصود ترك امورى است كه او را از يكتاپرستى باز مى دارد و به عبارت ديگر، به خدا و صفات و پيامبر وى ايمان بياورد، ولى اگر به فرد با ايمان بگويند كه توبه كند مقصود ترك اعمال زشت وناهنجارى است كه شايسته مقام مؤمن نيست، چنان كه مى فرمايد:

(وَتُوبُوا إِلَى اللّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).[١]

«اى گروه با ايمان، همگى به سوى خدا بازگرديد...».

قرآن در اين آيه علاوه بر توبه، دستور مى دهد كه مشركان نماز بگزارند چنان كه مى فرمايد:(وَأَقَامُوا الصَّلوةَ): «نماز بگزارند». زيرا نماز، پيوند انسان با خدا و مظهر شناسايى او و يكى از اركان اجتماعى اسلام است. علاوه بر اين، دستور مى دهد كه زكات بدهند چنان كه مى فرمايد: (وَآتُوا الزَّكوة);«زكات مى دهند». زيرا زكات پيوند انسان با اجتماع و ركن مالى و اقتصادى اسلام است.