در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٧٥ - تفسير آيه مورد بحث

تقريب به ذهن بود كه روشن شود گاهى اين كلمه در مورد به خصوصى (جهاد) به كار رفته است، بنابراين اشكال ندارد، كه همين كلمه در يك معناى ديگرى كه از آن مورد، وسيع تر و از معناى مطلق خود، كمى محدودتر باشد، به كار رود و آن همان مواردى است كه خدا در آن راه انفاق را واجب نموده است.

اتّفاقاً رواياتى كه از خاندان وحى و رسالت، به دست ما رسيده است همين مطلب را تأييد مى نمايد و دانشمندان چنين نقل مى كنند كه، پيامبر اكرم پس از نزول آيه فرمود: مالى كه زكات آن داده شود، آن در عِداد كنز حرام نيست و اين كه رسول اكرم فقط از زكات اسم برده، از باب بيان مصداق روشنى بوده است و گرنه منظور مطلق انفاق هاى لازم است.

يكى از دانشمندان براى آن كه بگويد مقصود از «سبيل اللّه» اعم از انفاق واجب و مستحب است، آيه را چنين تفسير نموده است: مراد مدت كنز نمودن اموال است به طورى كه باب عمل به انفاق هاى مستحب بسته شود و خيرات و مبرات به طور كلى از بين برود و دستورهاى انفاقى، اگر چه طبعاً مستحب و غير لازم است، از بين برود. كنز ثروت به طور مطلق، كه مستلزم اضمحلال اين سنخ دستورها باشد نيز حرام است. سپس گفتار خود را با سخنى كه ابوذر در مجلس عثمان با حضور كعب الاحبار گفته است تأييد مى نمايد و مى فرمايد: كعب معتقد بود، كسى كه بدهى لازم خود را بدهد، كنز كردن اموال بر او حرام نيست، ولى ابوذر با كمال خشم و غضب رو به خليفه كرد، و گفت:

«لا ترضوا من النّاس بكفّ الأذىّ يبذلوا المعروف وقد ينبغي لمؤدّي الزكاة أن لا يقتصر عليها حتّى يحسن إلى الجيران والإخوان ويصل القرابات;

مجرد اين كه مردم به يكديگر ضرر نرسانند كافى نيست، بلكه شايسته