در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٦ - نكات آيات

تبادل معلومات و دانشجو و كسب اطلاعات در زمينه هاى تكنولوژى است. خلاصه هدف از اين نوع پيمان ها تكميل بنيه نظامى و قدرت اقتصادى و توانايى فرهنگ كشور است; در حالى كه هدف پيامبر از بستن پيمان، نه استفاده از قدرت نظامى بود و نه كسب بازار عرضه و تقاضا و يا تبادل معلومات و اطلاعات، بلكه هدف او از اين مواثيق وعهود، دو چيز بود:

الف) آزادى رفت و آمد در سرزمين هاى يكديگر; تا مشركان بر اثر تماس با مسلمانان تحت تأثير افكار و تعاليم دينى آنان قرار بگيرند و عقايد اسلامى به تدريج در دل آنان نفوذ كند و سرانجام به اسلام بگروند.

ب) پيمان، به پيامبر گرامى فراغت مى بخشيد كه به تنظيم امور داخلى و تقويت هسته مركزى و تجهيز كافى براى مقابله با هر نوع حمله احتمالى بپردازد وبالاتر از آن، با كمال امنيت مى توانست دين را تبليغ كند وبه تربيت افراد بپردازد و معلمانى براى آموزش قرآن و دين به اطراف بفرستد.

از اين جهت پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله وسلم) در مواردى كه از طرف دشمن، موضوع صلح پيشنهاد مى شد به گران ترين قيمت آن را مى پذيرفت; زيرا اين گونه پيمان ها بر خلاف انديشه كوتاه فكران به نفع اسلام بود و آينده نيز صحت آن را در پيمان «حديبيه» به روشنى ثابت نمود.

١٠. در قرآن كريم آياتى داريم كه پيامبر را به عفو و گذشت دعوت مى كند; مانند:

(فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتّى يَأْتِىَ اللّهُ بِأَمْرِهِ).[١]

«از آن عفو و اغماض كنيد تا دستور خدا بيايد».

برخى آيات به پيامبر دستور مى دهد كه به گروه كافر ومشرك اعلام كند كه