در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٩٩ - وظيفه مفسر

روميان، يعنى جنگ تبوك شركت ورزند و گروهى مغرض (منافقان) مسلمانان واقعى را با بيان و توصيف تجهيزات جنگى روميان مى ترسانيدند و در اين اثنا عده اى شكست قطعى ارتش اسلام را پيش بينى مى كردند، آيه مورد بحث، به منظور تحكيم ايمان و عقايد مسلمانان، سرگذشت مهاجرت پيامبر را تذكر مى دهد و منظور اين است كه، آن خدايى كه رسول خود را از دست چهل تروريست كه در گرداگرد خانه او موضع گرفته بودند نجات داد و در يك نقطه تاريك (غار ثور) از او محافظت و با يك سپاه نامريى (فرشتگان) تأييدش كرد و اراده خود را در نشر آيين توحيد، فوق اراده كافران قرار داد; همان خدا نيز در چنين موقع باريك و حساسى، كه مركز اسلامى از طرف ارتش روميان در معرض خطر قرار گرفته است، يارى اش خواهد كرد.

وظيفه مفسر

پايه تفسير، اين است كه مفسر خود را از هرگونه تعصب جدا سازد; عقايدى را كه از خارج به دست آورده است،وسيله فهم آيه قرار ندهد، بلكه بايد عقيده را بر قرآن عرضه بدارد، نه قرآن را بر عقايد. اكنون ما مى خواهيم در فهم معانى آيات از هرگونه نظر و اعتقاد پيشين خود را دور كنيم تا بى طرفانه به مراد واقعى خدا پى ببريم.

برخى از دانشمندان اهل تسنّن از فرط علاقه به هم سفر رسول خدا، در تفسير معناى آيه خواسته اند بگويند: ضمير «عليه» در جمله (فَأَنْزَلَ اللّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ) به مصاحب برمى گردد، نه به رسول خدا و در اين باره به توجيهات عجيبى دست زده اند; چون آنان مى دانند اگر مرجع ضمير، پيامبر باشد، فقط پيامبر مشمول عنايات الهى (نزول سكينه) خواهد بود و مصاحب او حظى در آن نخواهد داشت.