در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٨٠ - مقصود از كتاب اللّه در آيه چيست؟

«علم آن نزد پروردگار من است در كتابى (لوح محفوظ)، پروردگار من نه خطا مى كند و نه فراموش».

٢. كتاب هاى آسمانى. چنان كه در آيه زير، مقصود همين است:

(نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ كِتابَ اللّهِ وَراءَ ظُهُورِهِمْ).[١]

«گروهى از اهل كتاب، كتاب خداى را پشت سر افكندند».

٣. نظام تقدير و تكوينى جهان آفرينش. كه اين نظام به سان كتاب تشريعى آن چه در آن با قلم صنع نگارش يافته است، ثابت است; به عبارت واضح تر، قوانين ثابت و لا يتغيّرى كه حكومت مطلقه سازمان جهان طبيعت به دست آنها سپرده شده است.

مقصود از «كتاب اللّه» در اين آيه، معناى سوم است; يعنى اين كه حقيقت يك سال را دوازده ماه تشكيل مى دهد، يك مطلب قراردادى نيست كه روزى بشر جمع شود و شماره ماه هاى سال خود را كم و زياد كند; زيرا نشانه و واقعيت يك سال، همان گذشتن فصول چهارگانه است و اين چهار فصل طبيعى، با مرور و گذشتن دوازده ماه قمرى، تقريباً پايان مى پذيرد; به عبارت ديگر، زمين با حركت انتقالى خود به دور خورشيد، چهار فصل را به وجود مى آورد و در ظرف ٣٦٥ روز، يك بار تمام، دور خورشيد مى گردد و يك دور حركت انتقالى نيز در ظرف دوازده ماه قمرى (تقريباً) انجام مى گيرد، بنابراين صحيح است بگوييم: شماره ماه هاى يك سال همان دوازده ماه است و اين نظام و سنت الهى از آن روزى كه زمين و آسمان ها خلق شده است وجود داشته و خواهد داشت، بنابراين، دوازده ماه قمرى، كه يك سال را تشكيل مى دهد، تركيبى از دو جريان طبيعى محسوس است: يكى