در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٦١ - دشمن بى شخصيت

و گفت: زكات اسلامى همان جزيه حكومت هاى ايران و روم است، در اين هنگام اين آيات:(وَمِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللّهُ...)[١] نازل گرديد.

پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) سه چيز را نشانه نفاق دانسته و مى فرمايد:

«آية المنافق ثلاثة: إذا حدّث كذب، وإذا وعد أخلف، وإذا ائتُمن خان;[٢]

سه چيز نشانه نفاق است: دروغگويى; عهدشكنى; خيانت».

اگر كمى بيشتر دقت كنيم خواهيم ديد، كه صفت نفاق (دورويى)، با مظاهر مختلفى بر بيشتر افراد جامعه ما حكومت مى كند. چه بسا افرادى ديده مى شوند، كه در گرفتارى ها متوجه خدا مى شوند; مثلاً هنگامى كه هواپيما يا ماشين و كشتى آنها با خطر مواجه مى گردد، مسافران با چهره هاى رنگ پريده خدا خدا مى گويند، ناله جان گدازشان سخت ترين دل ها را تكان مى دهد، انسان تصور مى كند كه اين افراد، در آينده از رهروان حق و حقيقت خواهند بود، ولى پس از نجات يافتن بار ديگر رشته هوس رانى را از سر مى گيرند.

همواره اين سنخ نفاق در قرآن تذكر داده شده است و يكى از اوصاف بد و زشت قوم فرعون هم همين بوده است. در سوره عنكبوت آشكارا اين مطلب را يادآور مى شود و مى فرمايد:

(فَإِذا رَكِبُوا فِى الْفُلْكِ دَعَوُا اللّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمّا نَجّاهُمْ إِلَى الْبِرِّ إِذا هُمْ يُشْرِكُون).[٣]

«هنگامى كه در كشتى مى نشينند، خدا را به ياد مى آرند و چون به ساحل نجات مى رسند خدا را فراموش مى نمايند و شرك مىورزند».