مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٩٧ - نظری&#١٧٢٨ حقیر در پیرامون گفتار آقای مشکینی راجع به بحث تکامل

تفسیری خود که در حوزۀ علمیّۀ قم افاده می‌نمودند، ضمن یازده جلسه بحث که از شنبه ٧/١٢/١٣٥٥ هجریّه شمسیّه تا دوشنبه ٢٣/١٢/١٣٥٥ به طول انجامیده است، بحث مفصّلی در پیرامون اصل انسان نموده‌اند که طبق آیات قرآن چنین استفاده کرده‌اند که:

نسل بشر منتهی به آدم و حوّا می‌شود و لیکن آن دو تن از گِل به طور دفعی و اعجازی خلق نشده‌اند، بلکه پس از گذشت صدها میلیون سال از حیوان تک سِلّولی به انواعی از حیوان تبدّل یافته و بالأخره منتهی به انسان شده است.

این‌جانب نوار سخن‌های ایشان را در مشهد مقدّس در تاریخ رجب المرجب ١٤٠٢ هجریّه قمریّه، یعنی پس از متجاوز از پنج سال، شنیدم و اینک خلاصه و مختصر هر جلسه از مباحث ایشان را در اینجا یادداشت می‌نمایم، و در پایان نظریّۀ خود را بیان می‌دارم، بحول الله تعالی و قوّته و لا حول و لا قوّة إلّا بالله العلیّ العظیم.[١]

این بود مجموعۀ آنچه آقای مشکینی راجع به بحث تکامل بیان کرده‌اند، و ما خلاصۀ آن را بدون حذف مطلبی یا آیه‌ای و روایتی در این صفحات آوردیم؛[٢] و در نزد حقیر به‌هیچ‌وجه من الوجوه، بیانات ایشان قابل قبول نیست؛ نه در ظهور آیات، و نه در کیفیّت بحث در روایات و ردّ روایت وارده در تفسیر عیّاشیـ با آنکه تفسیر عیّاشی از نقطۀ نظر اتقان از کافی مهم‌تر و معتبر‌تر است ـ و ردّ خطبۀ نهجالبلاغه و قصص العلماء، با آنکه درصورتی‌که قصص از قطب راوندی نباشد از سیّد ضیاءالدّین ابوالرّضا فضل‌الله راوندی است که شاگرد ابوعلیبن شیخ طوسی است، و از بزرگان علمای شیعه و معتمدین و موثّقین است که در راوند کاشان نزول نموده و

[١]. جهت اطّلاع بر متن پیاده شدۀ این سخنرانی‌ها رجوع شود به جنگ ٧، ص ٤٤٠. (محقّق)

[٢]. جنگ ٧، ص ٤٩٤.