مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٤٤ - راجع به اسیدها و بازها

اسیدها ممکن است چندان قوی باشند که دست‌کاری با آنها آسیب برساند!

اسیدهای قوی ممکن است پوست بدن را بخورند و زخم‌هایی بر آن پدید آورند، و نیز می‌توانند پارچه را بخورند و آن را سوراخ کنند، حتّی ممکن است فلزها را در خود حل کنند. اسیدهای قوی در تهیّه انواع چیزها به کار می‌روند؛ کودها، رنگ‌ها و موادّ منفجره، معدودی از این چیزها هستند. جوهر گوگرد یا اسید سولفوریک، جوهر نمک یا اسید کلوریدریک، و جوهر شوره یا اسید نیتریک، سه اسید قوی هستند.

اسیدی که در معدۀ ما هست اسیدی است به نام اسید هیپوکلوریک که چون در خود آب دارد، اثرش چندان شدید نیست.

راه شناختن اسیدها و بازها: برای اینکه معلوم شود در جسمی اسید وجود دارد یا نه، از راه‌های گوناگون و فراوان می‌توان استفاده نمود. یکی از این راه‌ها، به کار بردن کاغذی است آغشته به رنگی به نام تورنسُل؛ اسیدها رنگ کاغذ تورنسُل آبی را ارغوانی می‌کنند.

اسیدها گروه بسیار مهمّی از موادّ شیمیایی را تشکیل می‌دهند.

گروه دیگری از موادّ شیمیایی بازها نام دارند؛ بازها بر عکس اسیدها رنگ کاغذ تورنسُل ارغوانی را آبی می‌کنند.

آب‌آهک یک بازِ ضعیف است. بعضی از بازها بسیار قوی هستند؛ دست‌کاری با بازهای قوی نیز مانند دست‌کاری با اسیدهای قوی، زیان‌بخش است. قَلْیا یک باز قوی است، آمونیاک نیز چنین است. بازها را گاهی قلیاها می‌نامند. بازها در ساختمانِ بسیاری از چیزها به کار می‌روند؛ صابون یکی از این چیزها است.

اسیدها و بازها را اغلب موادّ شیمیایی متضادّ می‌نامند؛ یک اسید ممکن است برای کاستن شدّت عمل یک باز به کار رود، و یک باز نیز از شدّت عمل یک اسید بکاهد.

وقتی که یک اسید و یک باز مخلوط شوند، مادّۀ شیمیایی دیگری به نام نمک تشکیل می‌شود.