مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣١١ - أبوالأسود از تعلیم علم نحو به مردم بخل میورزید تا وقتی که دید قاری قرآن غلط میخواند، آنوقت قرآن را إعراب گذارد
صحیفة فیها: ”الکلام کلّه اسم و فعل و حرف؛ فالإسم ما دلّ علی المسمّی؛ و الفعل ما دلّ علی حرکة المسمّی؛ و الحرف ما أنبأ عن معنی و لیس بإسم و لا فعل.“ و جعل یزید علی ذلک زیادات.
قال: ”و استأذنته أن أصنع فی النّحو ما صنع؛ فأذِن، و أتیته به فزاد فیه و نقص.“
و فی روایة: أنّه ألقی إلیه صحیفة و قال له: ”اِنح نحو هذا!“ فلهذا سمّی النّحو نحوًا.»
صفحة ٥١: «فلذلک ما قیل: ”فُتح النّحو بفارس (یعنون سیبویه)، و خُتم بفارس (یعنون أباعلیّ). ثمّ قالوا: ”و لم یکن بینهما مثلهما.“ فإذا أُطلق لهما هذا القول فی حقّ أولئک الأئمّة، فحقّ لذی عقل سمع بذکرهما أن یستنجد له هذه الآیة. ـانتهی.»
أبوالأسود از تعلیم علم نحو به مردم بخل میورزید تا وقتی که دید قاری قرآن غلط میخواند، آنوقت قرآن را إعراب گذارد
[صفحة ٥٢]:و قال أیضًا: «لمّا رسَم علیّ بن أبیطالب علیهالسّلام لأبیالأسود حروفًا یعلمها النّاس ـحین فسدت ألسنتهم بمعاشرة الأعاجمـ کان أبوالأسود لایحبّ أن یظهر ذلک بخلًا به علی أهل زمانه؛ و لم یزل یدافع عن إظهاره حتّی سمع قارئًا یقرأ: ”إنَّ اللهَ بَرِیءٌ مِنَ المُشرِکِینَ وَ رَسُولهِ“[١] (بکسر اللّام)؛ فقال: ”لایحلّ لی بعد ذلک أن أترک النّاس.“ فاستدعی کاتبًا مجیدًا و قال: ”إذا رأیتنی قد ضممتُ فَمِی بحرف فانقط نقطة بین یدی الحرف؛ و إذا رأیتنی قد فتحت فَمی فانقطه نقطة علی أعلاه؛ و إذا رأیتنی قد کسرت فاجعل النّقط تحت الحرف؛ فإذا أتبعتُ ذلک غنّةً فاجعل النّقطة نقطتین.“ ففعَل، فکان الشّکل حینئذٍ نُقَطًا.»
[١]. اقتباس از سوره توبه (٩) آیه ٣.