تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ٥٦
قدرت و اختيار بىپايان او نيست. زيرا اين محدوديتها به فعل برمى گردد نه به فاعل. توضيحاً آن كه، بديهى است كه انسان توانايى ديدن و شنيدن را دارد ولى اصولًا ديدن و شنيدن جز با چشم و گوش نيست، همين طور، قدرت پروردگار حد و اندازهاى ندارد ولى چيزهايى كه مورد تعلق قدرت قرار مى گيرد محدود به حدود معين و متوقف بر اسباب مخصوصى است. مثلًا يك نفر انسان مشخصى را در نظر بگيريد، اين انسان از جهات گوناگون محدود، ممتاز و متفاوت از ديگران است. يعنى از پدر و مادر معين و در زمان و مكان معين متولد شده و وجودش وابسته به اسباب و شرايط خاصى است كه اگر يكى از آن شرايط نباشد آن شخص، وجود خارجى پيدا نمىكرد. پس، ايجاد اين شخص با اين خصوصيات متوقف بر وجود همه آن اسباب و شرايط است. بنابراين، خود فعل (آن شخص) داراى حدود و قيود است (پدر، مادر، مكان و زمان تولد و شرايط ديگر) نه اين كه فاعل و قدرت فاعل مقيد و محدود باشد. خلاصه، تضادى ميان دعا و درخواست از خدا با تحقق خواسته از طريق اسباب و نظام علت و معلول وجود ندارد. دقت در مطالب فوق و درك و فهم درست مطلب، مىتواند شناخت و معرفت وسيعى به متربى در نظام تعليم و تربيت اسلامى بدهد به گونهاى كه در عين ارتباط با خدا و تصفيه دل از طريق دعا و اميد گرفتن از طريق اتصال و اتكا به قدرت لايتناهى خدا، از كار و تلاش و همت بلند داشتن دريغ نمىورزد.