تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٧٦
مورد احسان قرارگرفتهاست كه احتمالًا رغبت به «رو زدن» به افراد مْحسن پيدا نخواهد كرد. براى جلوگيرى از دو عيب فوق، در نظام تعليم و تربيت اسلامى، ايثار در تفضل مطرح مىشود. بدين معنا كه فرد احسان كننده، احسان خود را، خودش اعمال كند بدون توقع از ديگران و يا توقع رد احسان از طرف مقابل و بدون آن كه توقع داشته باشد تا فرد نيازمند، نياز و درخواست خود را مطرح كند. آيا چنين رفتارهايى اگر از سوى مردم در جامعه اسلامى سر بزند، مصداق معالى الاخلاق نيست؟ آيا جز اين است كه نظام تعليم و تربيت اسلامى به «عزت نفسانى» و «شخصيت انسانى» انسان اهميت مىدهد و لذا نمىخواهد افراد محتاج در برابر ديگران ذليل و تحقير شوند؟
٨. ترك تعيير و عيبجويى: چقدر اين عبارت زيبا است. به معناى لغوى «تعيير» توجه كنيد: عيّر فلانا: نسبه الى العار و قبّح عليه فعلُه. تعاير القوم تعايبوا (عيّر بعضهم بعضاً). العار: العيب (كل ما يُعَيّر به الانسان من قولٍ او فعلٍ.) (معلوف، لويس، المنجد فى اللغه، ١٣٦٥، ص ٥٤٠) اگر كسى را به عيبى نسبت دهيم و كار وى را بر او خرده بگيريم و سرزنش نماييم مىگوييم فلانى را تعيير كرديم. تعاير بر وزن تفاعل و معناى طرفينى مىدهد يعنى دو طرف (دو انسان يا دو گروه) همديگر را عيبجويى مىكنند. عار، هم كلًا به عيب و هر چيزى اعم از گفتار و كردار آدمى گفته مىشود كه به واسطه انجام آن، از او خرده مىگيرند. امام سجاد (ع) مىفرمايند: در جريان تربيت اكيداً از عيبجويى و تقبيح بيجا بپرهيزيد.