مقصد خود در مى‌يابد كه پيش از بروز حالت روحانى مسئلت و نيايش سراغ نداشت. اينكه گفتيم سيستم جهان طبيعت با نظر به ارتباط آن با ماورا بر طبيعت باز است، معنايش اين نيست كه هر كس در هر حال، هر چيزى بخواهد از خداوند مى‌گيرد، بلكه همان خداوندى كه براى آتش خاصيت سوزندگى قرار داده است براى روح انسان نيز آن قدرت را قرار داده است كه اگر ارتباط صحيح با قدرت مطلقه خداوندى برقرار كند خاصيت طبيعى آتش را با خاصيت روح كه قوى‌تر از آن است سلب كند.

درخواست با تمام وجود: دعا مى‌تواند منشأ اثرات تربيتى متعددى باشد. از لوازم تأثير تربيتى «دعاهاى اسلامى» آن است كه تمام ذرات وجودى فرد متربى مظهر خواستن شود. با توجه به اين كه انسان جزيى از عالم خلقت است، بر اساس نظام سيستماتيك جهان هستى، هرگاه يكى از اعضاء و اجزاء سيستم نقصى پيدا كند مسلماً ديگر قسمتها در صورت تحريك اراده لازم، به كمك آمده تا رفع نقص نمايند. اينجا است كه از «دعا» به عنوان «سبب» و «علت» در نظام علت و معلول مطرح مى‌شود.

دعا وقضا و قدر: سؤالى كه در اينجا مطرح است آن است كه آيا دعا ناقض قضا و قدر است يا خير؟ پاسخ اين سؤال از مباحث مهم، دقيق و ظريف نظام تعليم و تربيت اسلامى است. اشكالى كه در مورد رابطه دعا و قضا و قدر مطرح است آن است كه: اگر مطلبى كه درباره آن دعا مى‌شود مقدر شده باشد به طور قطع واقع مى شود و اگر مقدر نشده باشد حتماً