تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٧١
اخلاق خوش ايشان مىدانند «ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك» (قرآن، سوره آل عمران، آيه ١٠٩) نه تنها پيامبر بلكه هر مربى و مبلغ اگر بخواهد موفق باشد بايد خوش خلق و نرم خو باشد.
ثانياً امام سجاد (ع) در فراز فوق از دعا دو ويژگى «تواضع» و «وقار» را به دنبال هم ذكر مىكنند و اين حكايت از رعايت حد وسط در رفتار است. يعنى انسان نبايد به گونهاى تواضع بورزد كه به حد افراط برسد و باعث تحقير نفس و تذليل شخصيت انسانى او شود و لذا وقار را نيز از لوازم مىدانند. در مورد سيره پيامبر اكرم (ص) و على (ع) نيز ذكر شده كه عليرغم تواضع و شوخ طبعى كه داشتند در عين حال داراى وجاهت و وقار و صلابت خاصى بودند كه كسى جرأت مقابله با آنها را نداشت. اتفاقاً على (ع) در خطبه همام در همين رابطه مىفرمايند «وفى الزلازل وقور» (علينقى، فيضالاسلام، ترجمهوشرح نهج البلاغه، خطبه همام، ١٣٥١، ص ٦١٧) گر چه اين عبارت از نظر معنا بار ديگرى دارد چون شامل سختىها و دشوارىها مىشود.
ثالثاً اصولًا در تربيت انسان چون موضوع تربيت «نفس انسان» است و انسان داراى پيچيدگىهاى روحى است، لذا در برخورد با او نيز بايد آگاهانه عمل كرد. بر خلاف حيوانات كه با ضرب و كتك مشغول به كار مىشوند انسان موجودى است كه اگر بى جهت او را سرزنش يا ملامت كنيم ممكن است نتايج وخيمى ببار آورد. حتى كودكان نيز براى خود ارزش شخصيتى قائلند و توقع احترام دارند.