تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٨٧
ثانياً: عبادت يكى از ابزار تغذيه روح انسان است و لذا اگر اين ابزار به واسطه كسالت، مخدوش شده و يا به كار گرفته نشود مسلماً انسان مريض مىشود چون تغذيه كافى نشده است.
ثالثاً: از علل كسالت مىتواند اين باشد كه انسان در تغذيههاى جسمى و روحى خويش رعايت تعادل و اعتدال را نمىكند و لذا در اسلام تأكيد زيادى بر داشتن نظم و تقسيم ساعات شبانه روز جهت تغذيه روح و جسم شده است. به طور مثال، تفريح و اوقات فراغت در عين حال كه امور مادىاند اما مؤثر در سلامت روح نيز مىباشند.
رابعاً: شايد اينكه امام (ع) كسالت در عبادت را بعد از طلب قدرت و قوت در پيرى و ناتوانى ذكر كردند حاكى از رابطه تنگاتنگ اين دو باشد. يعنى اگر انسان سالم و پرنشاط باشد امكان و فرصت عبادت، بهتر و بيشتر پيدا مىكند تا كسى كه كسل باشد. (چنانكه افراد در حال طهارت و پاكيزگى بيشتر رغبت به دعا و نماز پيدا مىكنند تا زمانيكه بدن و محيط اطراف آنها غيرمطهر است.) و بالعكس توجه به خدا و معنويات و عبادت مىتواند قدرتى فوق العاده به انسان عنايت كند و باصطلاح فرد نوعى «دوپينگ الهى» را استعمال مىكند و بىنياز از مصرف داروهاى مضر براى ازدياد قدرت جسمانى مىشود.
كورى و گمراهى: از آفتهاى ديگرى كه در تربيت ممكن است انسان را از هدف غايى باز بدارد عدم شناخت صحيح «راه سعادت» باشد و لذا امام (ع)