تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ٢٢٦
تغذيه الهى: امام تقاضاى تغذيه الهى و پرورش از راه نعمتهاى الهى را دارد. احتمالًا در اينجا تغذيه بيشتر به جنبههاى معنوى مربوط است (گرچه شامل تغذيه مادى نيز مىشود و در اين صورت امام براى حفظ و حراست از «عزت انسانى» طلب رزق و روزى از خداوند را دارد) چرا كه در دعاى كميل مىخوانيم «خدايا بيامرز گناهانى را كه باعث تغيير نعمتها و نزول نقمتهاى تو بر من مىشود». (مفاتيح الجنان، دعاى كميل) شايد در اينجا مهمترين نعمت الهى كه به واسطه گناهان از انسان گرفته مىشود، همان نعمت «لذت دعا و مناجات» با خداست كه نصيب هر كس نمىشود. تنها كسانى از مناجات با خدا لذت مىبرند كه راه او را برگزيده و عمل كردهاند از خوان او روزى مىخورند. عبارت بعدى كه طلب «مداواى الهى» را دارد نيز ناظر بر همين معنا است. واقعاً انسانهايى كه از لذت مناجات با خدا محرومند، بيمارند و بزاقهاى چشايى روح آنها تحريك نمىشود. كما اينكه فرد بيمار جسمى نيز غذاهاى لذت آور برايش تلخ و بيهوده است. در عبارت بعدى امام (ع) طلب پوشش رضاى خدا را دارند كه با اين پوشش، انسان از ديگران بىنياز شده و صاحب عزت و سربلندى خواهد شد. شكوه انسان در اين است كه عزت نفسانى خويش را حفظ كند و اين ميسر نمىشود مگر با جلب رضاى خدا و دورى از گناه و پرهيز از عجز در مقابل مردم.
بحرانهاى جوانى: يكى از مسائل قابل بحث در مورد تربيت جوانان، مسئله بحرانهاى دوران جوانى است (ما قصد بحث در اين زمينه را نداريم). مثلًا جوان پس از طى كردن مراحل نوجوانى و بلوغ و تغييرات وسيع