تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٢٩
اعتدال، از اصول مهم تعليم و تربيت اسلامى
دو جمله فراز مورد بحث ظاهراً در مورد «اعتدال» و لزوم حفظ ميانهروى در رفتار و كردار بحث مىكند. در اينجا هدف تربيتى، انسان متعادلشدن كه همان انسان كامل شدن است، مىباشد. روش تربيتى كه در اينجا لازم است به كار گرفته شود ميانهروى و رعايت حد وسط در رفتار است. ضمناً آفت تربيت در اين مقوله، افراط و تفريط در رفتار مىباشد.
از اصول و پايههاى بنيادى و اساسى تعليم و تربيت اسلامى، حفظ اعتدال در تمامى زواياى زندگى است چه در مسائل مادى و معيشتى و چه در مسائل دينى و عبادى. بسيار سفارش شده كه در عبادات اگر انجام مستحبات باعث خستگى مىشود تنها به فرائض و واجبات اكتفا كنيد: «ان للقلوب اقبالًا و ادبارا، فاذا اقبلت فاحملوها على النوافل و اذا ادبرت فاقتصروا بها على الفرائض» دلها به راستى كه داراى اقبال (ميل) و ادبار (بىميلى) هستند، آنگاه كه مايل بودند به خواندن نوافل نيز وادارش كنيد و در موقع بىميلى به واجبات اكتفا كنيد (فيضالسلام، علينقى، شرح نهج البلاغه، ١٣٥١، حكمت ٣٠٤). علماى اخلاق نيز در كتب اخلاقى خود بر رعايت «حد وسط» تاكيد بسيار داشتهاند و مهمتر از آن قرآن كريم ملاك نمونه بودن امت اسلامى را در «وسط» بودن آنها مىداند (قرآن كريم، سوره بقره، آيه ١٤٣). قصد ما در اينجا فقط ذكر نكات تربيتى است بدون شرح و تفصيل و ذكر جزئيات وگرنه بحث در مورد اعتدال خود واقعاً مىتواند در حد يك كتاب