خصوص محققان رشته تعليم و تربيت بايد دقت كنند كه در بررسى‌هاى تربيتى خود در حوزه تعليم و تربيت اسلامى متوجه اين جنبه و اين جهت باشند و فكر نكنند كه توجه به اين جهت با تمدن و عصر حاضر سازگار نيست و خداى ناكرده خودباخته وضع جهان غرب و تجدد امروزى شوند. زيرا كه اگر يك سير اجمالى در تفكرات انديشمندان تعليم و تربيت از ديرباز تا كنون داشته باشيم مى‌بينيم فرضاً آقاى «كومنيوس» به جنبه اخروى و سعادت اخروى اهميت خاص قائل بوده است ولى امروز با رواج فساد و حاكميت سرمايه و پول اين مسائل معنوى از اذهان بشر در غرب خارج شده تا كارتلها و تراستها و حاكمان زر و زور و تزوير به مقاصد شوم خويش برسند. انقلاب اسلامى ملت ما بهترين الگو براى آزادگان است تا نشان دهد كه تربيت واقعى در چه جهتى بايد باشد و اينكه توجه به آخرت هرگز به معناى گريز از دنيا و عدم توجه به دنيا نيست. براى تأييد موارد فوق به بعضى از نظرات كومونيوس و نيز نظر اسلام در باب دنيا و آخرت اشارات گذرا مى‌شود:

كومونيوس هدف اصلى تعليم و تربيت را بردن انسان به حد كمال مى‌داند. منظور از كمال، كمال دينى است يعنى بايد انسان را به گونه اى تربيت كرد كه در آن جهان رستگار باشد. (كاردان، على‌محمد، سير آراء تربيتى در غرب، ١٣٨١)

كومونيوس را بايد متفكر فناء فى الله ناميد؛ زيرا خداوند در نظر او آغاز و سرانجام تربيت بود. او برخلاف الهيون همزمان خودش فردى خوشبين (و