كمال انسانى است. توضيح آن كه، دعا نشانگر نوعى نياز است و هر چه انسان كامل‌تر و غنى‌تر باشد احساس نياز بيشتر مى كند. «دعا» در نظام تربيتى اسلام ويژه فقرا و تهيدستان مادى نبوده و نيز مختص انسانهاى مريض و دردمند و بيچاره نيست. بلكه دعا، تجلى عشق انسانهاى كامل و متعالى است كه هر چه بيشتر و دورتر را مى‌بينند خود را عقبتر و نيازمندتر و نيز خود را مشتاقتر و عاشقتر جهت نيل به قله اعلا و كمال مطلق احساس مى‌كنند. همان‌طور كه از موازين سنجش علم عالِم آن است كه ميزان مجهولاتى كه در جهان هستى احساس مى‌كند را مى‌سنجد، ميزان ارزش انسانها نيز به مقدار نيازهايى است كه در خود احساس مى‌كنند. شايد تعبير قرآن كريم از اين كه انسانها نسبت به مبدأ هستى، و خداوند متعال، فقير و نيازمندند (يا ايها الناس انتم الفقراء الى الله والله هو الغنى الحميد) (سوره فاطر، آيه ١٥) همين باشد كه هر چه انسانها كامل‌تر و غنى‌تر باشند احساس فقر و نيازمندى بيشتر مى‌كنند. يك روح بزرگ كه عمق هستى را درك كرده و كاروان تكامل و عروج انسانى را تا قله‌هاى سر به فلك كشيده عالم وجود مى‌بينند، بيشتر دچار «حيرت» و هراس يا خشيت مى‌شود.

رمز تضرع معصومين از جمله على (ع) در دعاى كميل و نداى «ظلمت نفسى‌» سر دادن همين است. به فرموده رهبر فقيد جمهورى اسلامى ايران حضرت امام خمينى (ره) چقدر سطحى فكر مى كنند كسانى كه تفسير اين نوع بيانات و جملات ائمه معصومين (ع) را اين مى‌دانند كه ائمه معصوم (ع)