تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٣١
گويى ما دو نوع «خود» داريم چرا كه در يك جا امام فرمودند خدايا هر چه بر مقام عزت من در ميان مردم مىافزايى بر انحطاط من پيش نفسم نيز بيفزا و مرا پيش نفسم خوار و حقير كن و به علاوه در حديث فوق امام صادق (ع) مىفرمايند هر كس نزد خودش حقير باشد تكبر مىورزد وگرنه افراد عزيز النفس هرگز اهل تكبر نيستند. لذا لازم است در اينجا در مورد معناى «خود» انسان مختصر توضيحى عرض شود.
خود و ناخود: «من» در انسان يكى بيشتر نيست اما اين «من» ذو مراتب و داراى درجات است مثلًا من مىخورم، من مىخوابم و .... و نيز من فكر مىكنم، من خدا را ياد مىكنم، من ديگران را بر خود مقدم مىدارم و .... همه اينها وابسته به يك من است اما اين من درجاتى دارد. آنجا كه «من» از آن حرفهاى خيلى عالى مىگويد، آن درجه عالى «من» انسان است و آنجا كه از مسائل حيوانى از قبيل خوردن و خوابيدن و ... صحبت مىكند مربوط به درجات پايين «من» انسان است. يعنى همان درجهاى كه ميان انسان و حيوان مشترك است. بين اين دو «من» در انسان هميشه جدال است. مثلًا وقتى انسان مصمم مىشود سحرخيز و نماز شب خوان باشد وقتى مىخواهد از رختخواب گرم بيرون بيايد اراده اخلاقى به او مىگويد: حركت كن اما ميلى طبيعى به او مىگويد بيرون نيا و بخواب! گاهى انسان با ميل طبيعى موافقت مىكند و مىخوابد صبح كه برمىخيزد مىبيند و حس مىكند كه شرمنده است و همانند قهرمانى كه شكست خورده احساس شكست