تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ٨٨
در پيشگاه خدا مىكند آشنا سازد. حتى وقتى كه دعا تا سطح بسيار پايينى تنزل مىكند و به صورت بيان طوطىوار فرمولهاى معينى درمىآيد، تمرينى براى پيدايش يك زمينه كاملا لازم روحى به شمار مىرود و احساس عرفانى و احساس اخلاقى را همراه با هم تقويت مىكند و در چهره كسانى كه به نيايش مى پردازند تا حدود تقريبا ثابتى حس وظيفه شناسى، كمى حسد و شرارت و تا اندازهاى حس نيكى و خيرخواهى نسبت به ديگران خوانده مىشود.
مسلم به نظر مىرسد كه در صورت تساوى قدرت مغزى و علمى ميان دو نفر، سجايا و خصائل اخلاقى آنكه حتى به صورت بسيار معمولى و متوسطى نيايش مىكند تكامل يافته تر از آن ديگرى است. نيايش هنگامى كه مداوم و پرشور و حرارت است تاثيرش بهتر آشكار مىشود. اين گونه نيايش اندكى با غدد مترشحه داخلى مانند تيروييد (
Thyroid
) و سورنال (Surrenale) قابل تشبيه است. اين غدد موجب يك نوع دگرگونى و تحولى مىگردد و اين تحول به صورت پيشرفت تدريجى پديدار مىشود. گفته اند كه در عمق وجدان شعلهاى فروزانست.[١] انسان خود را آن چنانكه هست مىبيند؛ از خود خواهيش، حرص گمراهىهايش و كج فكرىهايش و از غرور و نخوتش پرده بر مىدارد؛ براى انجام تكليف اخلاقى رام مىشود؛ براى كسب خضوع فكرى اقدام مىكند و در همين هنگام سلطنت
[١] - اين معنى همان است كه در زبان ما از آن به نور فطرت تعبير مىكنند.