تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ٢٣٢
مشكلاتى بشود در جواب فرمودند: من مىخواهم طلاب از اوائل كار با پول آشنا شده و رنگ پول و كثرت پول را ببينند تا فردا در برابر آن، هنگام تصدى منصب قضاوت سست و لرزان نشوند. اين مطلب اشاره به اين نكته تربيتى مهم دارد كه عرض شد و تفصيل آن از عهده اين مقاله خارج است.
خامساً، رنج و تلاش زياد براى تأمين معاش باعث بىتوفيقى اجبارى و قهرى انسان نسبت به معنويات و مناجات با خدا مىشود. و لذا پيامبر فرمودهاند:
«كان الفقر ان يكون كفراً»
(ارفع، كاظم، شرح دعاى مكارم، ١٣٦٣، ص ١٦١). چهبسا فقر و تنگدستى باعث كفران شود. چه زيبا على (ع) در نهجالبلاغه فرمودند كه فقر و تنگدستى باعث شكستن دين و حيرانى و سرگردانى عقل و تدبير انسان و ظهور عداوت و دشمنى مىشود. «الفقر منقصه للدين، مدهشه للعقل، داعيه للمقت» (فيض الاسلام، علينقى، نهج البلاغه، ١٣٥١، حكمت ٣١١). امام اين فرمايش را به فرزند خود محمدحنيفه مىفرمايند و سفارش مىكنند كه از فقر به خداوند استعاذه كن و پناه ببر.
سادساً، احتمال دارد منظور امام از عدم ابتلاء و آزمايش از راه توانگرى اين باشد كه عوارض منفى افراد ثروتمند و توانگر شامل حال انسان نشود چرا كه افراد غنى و ثروتمند بيشترين بخل را داشته و حريصتر از ديگرانند. قرآن نيز اين را تأييد مىفرمايد: «و منهم من عاهد الله لئن آتانا من فضله، لنصدقن و لنكوننّ من الصالحين فلمّا آتاهم من فضله بخلوا به و تولّوا و هم معرضون.» (قرآن كريم، سوره توبه، آيه ٧٥) از جمله منافقين افرادى هستند كه با خدا عهد كردند كه اگر خداوند به آنها تفضل كند و مال ببخشد آنها نيز