تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٢٣
كه از ديگران طلب نكند و لذا در آيه قرآن آمده است: «و من كان غنياً فليستعفف» (سوره نساء، آيه ٦). يعنى نشانه بىنيازى و رسيدن به مقام بىنيازى آنست كه در موارد مربوط به آن عفت بورزد. عفت مخصوص مسائل جنسى نيست چرا كه خداوند در قرآن كريم از مؤمنينى ياد مىكند كه در عين فقر مالى اظهار نيازمندى نمىكنند به دليل عفت و تعفّفى كه دارند «يحسبهم الجاهل اغنياء من التعفف» (سوره بقره، آيه ٢٧٣). و لذا امام مىفرمايند خدايا تو خود در رزق و روزيم وسعت و گشايش قرار ده. اما در ادامه امام (ع) از آفت نيل به هدف فوق ياد مىكنند كه همانا «نظر» است. نظر در اينجا يعنى «چشم به راه بودن براى رسيدن به رزق و روزى از ديگران يا نگاه كردن كالاى دنيا كه دست مردم است» (فيض الاسلام، علينقى، شرح صحيفه سجاديه، ١٣٦١، ص ١٣٠). يعنى در واقع اميد به «غير» داشتن و در عين حال آرزوى نيل به بعضى كالاهاى دنيوى كه اين حالت روحانى ضد غنا و از طرفى ضد عفت است كه در آيات فوق الذكر ياد كرديم.
(٢) هدف تربيتى: عزيزشدن؛ روش تربيتى: تحريك عزت نفسانى و توجه به خويشتن خويش؛ آفت تربيت: تكبر.
عزت به معناى توانايى است و در مقابل ذلت است. راغب اصفهانى مىگويد عزت حالتى است كه از مغلوب بودن انسان جلوگيرى مىكند. (العز: العُلبه، الحمّيه و الأنقه) (عزّ الشّى صعب فكاد لا يُقوى عليه) (شرح مفردات راغب اصفهانى، ص ٥٠٣) (در اين معنا دقت كنيد). ضمناً اينكه در عرف گاهى مىگوييم فلان چيز برايم عزيز است در واقع وجه تسميه اصلى