اين ادعيه را براى خلق و مردم عادى گفته‌اند و هرگز زبان حال خودشان اين نبوده است!!. علت اصلى تضرع امام على (ع) آن است كه آن روح بزرگ خود را در مرتبه جبروتى مى‌ديد و لذا نيازهايى هم كه آن روح در آن مرتبه و آن عالم احساس مى‌كند متناسب با آن ميزان از درك و معرفت است و اصلًا قابل قياس با احساس نيازهايى كه انسانهاى محدود و محصور در عالم ناسوت و دنيا مى‌كنند نيست. بنابراين، «ظلمت نفسى» از زبان على (ع) يك معنا دارد، همچنان كه از زبان يك متربى معمولى، معنايى ديگر. احساسى كه يك انسان نابغه از عقب‌ماندگى دارد با احساس فردى معمولى از عقب‌ماندگى تفاوت دارد. بنابراين، ميزان سنجش انسانها به ميزان و نوع نيازهايى است كه احساس مى‌كند. (صحيفه نور)

در نظام تعليم و تربيت اسلامى، يك متربى آگاه به همان اندازه كه معرفت و آگاهى بيشتر نسبت به جهان هستى و انسان پيدا مى كند، به همان نسبت احساس نياز او و ميزان اضطراب او جهت نيل به مطلوب بيشتر است و لذا به نيايش و دعا، گرايش بيشتر و عميقترى دارد. براى چنين متربى، نيايش به معناى درخواست مايحتاج براى زندگى فعلى مادى نيست، بلكه نيايش متعالى، خواستن نيازهاى متعالى‌تر از حيات فعلى است. متربى آگاه در نظام تعليم و تربيت اسلامى كسى است كه فاصله ميان «آنچه هست» با «آنچه بايد باشد» در او زياد است. چنين متربى مسلماً همواره اضطراب، اشتياق، تشنگى و احساس نياز در او زياد است و بالتبع نيايش مى‌كند. نيايش در نظر چنين‌