تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ٤٨
دعا، حتى هنگام آسايش: از ديگر لوازم تأثير تربيتى دعا آن است كه فرد دعاكننده در همه حال و به ويژه هنگام رفاه و آسايش نيز به ياد خدا بوده و از او استمداد نمايد. از پيامبر اكرم (ص) روايت شده كه به ابوذر غفارى فرمودند: خدا را نگهدار تا تو را نگهدارى كند، خدا را نگهدار تا او را پيش روى خود بيابى، هنگام رفاه و آسايش با خدا آشنايى بورز تا به وقت سختى و گرفتارى تو را بشناسد. (علامه طباطبايى، محمدحسين، تفسيرالميزان، ١٣٦٣، ج ٢، ص ٥١) مرحوم علامه طباطبايى در ذيل روايت فوق تحليل جالب توجهى دارند. ايشان معتقدند منظور پيامبر اكرم (ص) آن است كه متربى بايد هنگام نعمت و رفاه خدا را فراموش نكند و همواره از خدا استمداد نمايد تا اين كه موقع بلا و مصيبت، خداوند نيز او را فراموش نكرده و دعايش را مستجاب نمايد. به عبارت ديگر، هرگاه متربى در وقت آسايش و رفاه خدا را فراموش كند، اين بدان معناست كه حقيقت اسباب و نظام علت و معلول را به تنهايى و به طور مستقل عامل موثر و سبب اصلى رفاه خود دانسته است و به پروردگارى خداوند تنها در زمان بى چارگى اعتقاد پيدا مى كند. به همين دليل خداوند دعاى چنين فردى را مستجاب نمى كند. قبلًا اشاره شد كه از شرايط استجابت دعا ايمان به خدا و ايمان به اين كه علت العلل اصلى و علت تامه همه تحولات، اراده و مشيت او است. لذا كسى كه هنگام رفاه خدا را فراموش مى كند، بدان معنا است كه اراده خدا را در فراهم شدن رفاه و آسايش خود دخيل نداشته است. شايد اين معنا مصداقى باشد از آيه