تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٧٥
خوب حالا ببينيم امام سجاد (ع) چه مىفرمايند. مىدانيم كه عمل نيك انجام دادن رفتارى خوب و پسنديده است. اما مسابقه در خيرات به استناد آيات قرآن كريم فضيلتى بالاتر است يعنى مؤمن بايد چنان باشد كه كار و فعل خير به قدرى ملكهاش شده باشد كه به طرف آن بدود نه آنكه به طور تحميلى آن را انجام دهد. اسلام براى تربيت پيروان خود جهت رسيدن به «قرب الى الله» از روشهاى متعددى استفاده مىكند. يكى از آنها همين است كه به متعلمين و متربيان خود اكيداً سفارش مسابقه در خيرات مىكند. در قرآن حدود ٨ مورد از تسريع و سبق درخيرات كه جزء صفات متقين است ياد شده است (عبدالباقى، محمدفؤاد، المعجم المفهرس للقرآن الكريم، باب خير، ص ٢٥١) از جمله «و منهم سابق بالخيرات» (قرآن كريم، سوره فاطر، آيه ٣٢). از طريق مسابقه در خيرات و پيش افتادن در آن است كه اخلاق خوب ملكه انسان مىشود و نهايتاً انسان به مقام «قرب الى الله» مىرسد. بنابراين مسابقه در انجام اعمال نيك را مىتوان يك ابزار تربيتى براى رسيدن به هدف قلمداد كرد. نكته دوم آنكه علاوه بر آنكه بخشش و احسان در مكتب تربيتى اسلام سفارش شده، ايثار در احسان و تفضل هم تأكيد شده است. چرا؟ زيرا گاهى انسان احسان مىكند ولى انتظار پاسخ نيز دارد و توقع دارد كه طرف مقابل نيز از او تشكر يا قدردانى كند و يا ديگران او را به نيكى ياد كنند و شهره عام و خاص شود. خوب در اينجا دو عيب وجود دارد يكى در مورد خود احسان كننده كه دور از اخلاص عمل مىكند و يكى هم در مورد فردى است كه