تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٩٤
تدبيرى براى از بين بردن دشمنت گردد. و آنچه را بر زبانم جارى سازد از تلفظ به فحش يا هرزه گويى يا ريختن آبرو و يا شهادت به ناحق يا غيبت مومنى كه غايب است يا دشنام مومنى كه حاضر است و امثال اينها، همه را مبدل كن به ذكر حمد و ستايش خودت و ثناگويى است به حدّ اغراق، و ورود در تمجيدت و سپاسگزارى نعمت و اعتراف به احسان و لطف تو و شماره كردن بخششهايت.»
آفات مخفى تربيت
امام سجاد (ع) در فراز فوق ظاهراً از آفات تربيت سخن مىگويند كه در قسمت اول از آفتهاى تربيت كه در قلب و دل و درون انسان جا مىگيرند ياد مىكنند و در قسمت دوم از آفاتى كه زبان دچار آنها مىشود و بر زبان جارى مىشده و در كلام انسان ظاهر مىشوند ياد مىكنند. به هر حال آفتهايى كه امام ذكر مىكنند عبارتند از:
١. آرزو و تخيلات و بلندپروازيهاى بيهوده: گاهى انسان در عالم خيال خود آرزوهاى بلندپروازانه مىكند كه هيچگونه ثمر و حاصلى جز افسردگى ندارد. علاج اين آفت را كه در درون و قلب انسان جا دارد و ظاهراً هويدا نيست امام (ع) در تفكر و ذكر عظمت خدا مىداند.
٢. بدگمانى: كه ناشى از تخيلات و اوهام روزانه است. امروز روانشناسان تحقيقات زيادى در مورد افراد بدگمان و اوهام باف كردهاند