دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٩٨ - آدم بن عبدالعزیز
آدم بن عبدالعزیز
نویسنده (ها) :
محمد کاظم موسوی بجنوردی
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٣٠ مهر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آدَمِ بْنِ عَبْدُ الْعَزیز، شاعر سدۀ ٢ق / ٨م كه به ظرافت طبع و نیكنفسی معروف بوده است. پدرش عبدالعزیز بن عمر بن عبدالعزیز بن مروان و مادرش دختر سفیان بن عبدالعزیز بن مروان (ه م م) بود. ابوالعباس سفاح، نخستین خلیفۀ عباسی (١٣٢-١٣٦ق / ٧٥٠-٧٥٣م) كه امویان را یكسره از دم تیغ میگذراند، از كشتن وی به علت انتسابش به عمر بن عبدالعزیز (حكومت: ٩٩-١٠١ق / ٧١٨- ٧١٩م) صرفنظر كرد. آدم در آغاز میگسار و پیرو هوى و هوس خویش بود و برخی اشعارش نیز نشانههایی از سستباوری مذهبی داشت، حتى وی به زندقه نیز متهم گردید، و به همین سبب به فرمان مهدی، سومین خلیفۀ عباسی (١٥٨-١٦٩ق / ٧٧٥-٧٨٥م)، بازخواست شد و برای گرفتن اعتراف از وی، ٣٠٠ تازیانه به او زدند، ولی او آن اتهام را نپذیرفت و اصرار ورزید كه هرگز نه به انكار خدا برخاسته و نه در وجود او شك كرده است. وی در اواخر عمر، زهد و تقوى پیشه كرد و به عبادت روی آورد و بر همین روش درگذشت. اشعار آدم بسیار اندك است، اما به سبب ظرافتهایی كه در وصف می و میگساری به كار برده، مورد توجه قرارگرفته است.
مآخذ
ابن فقیه، احمد بن محمد، مختصر البلدان، ترجمۀ ح. مسعود، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٤٩ش، ص ١١١؛
ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، بیروت، دارالمعرفة، صص ٢٣٠، ٢٣١؛
اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، بولاق، ١٢٨٥ق، ٧ / ٦٠-٦٦؛
خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالكتاب، ٧ / ٢٥-٢٧؛
صفدی، خلیلبن ایبك، الوافی بالوفیات، به كوشش س. دیدرینگ، بیروت، دارصادر، ١٣٨٩ق، ٥ / ٢٩٤-٢٩٧؛
قاموس الاعلام (تركی).
كاظم موسوی بجنوردی