اِبْراهیمِ هِندی، صارم‌الدین ابراهیم بن صالح (د ١١٠١ق / ١٦٩٠م) شاعر حنفی مذهب یمن. پدرش از هند به یمن كوچید و در صنعا مسكن گزید و همانجا به دست سادات یمن اسلام آورد. ابراهیم كه به سبب انتساب پدرش به هند، هندی نام گرفته بود، به شعر و ادب روی آورد و امامان صنعا را در قصائدی بلند مدح گفت. وی ظاهراً نخست به امام اسماعیل المتوكل (امامت: ١٠٥٤-١٠٨٧ق / ١٦٤٤-١٦٧٦م) روی آورد و چون نوبت به امام مهدی احمد بن حسن (امامت: ١٠٨٧-١٠٩٢ق / ١٦٧٦-١٦٨١م) رسید، بخش اعظم مدایح خود را تقدیم او كرد.
امیران یمن، هیچ یك بدون خون‌ریزی و مبارزه به امامت صنعا دست نمی‌یافتند. آنان از یك سو به سبب خویشاوندی، شدیداً به یكدیگر وابسته بودند، و از سوی دیگر، طمع قدرت پیوسته موجب نبرد میان آنان می‌گردید. از این رو، شاعر با آنكه دیر زمانی از گزند این رقابتها در امان بود، عاقبت در اواخر عمر، گرفتار كشمكشهای این امیران شد: هنگامی‌كه مهدی صاحب المواهب در ١٠٩٨ق / ١٦٨٧م پس از مبارزات بسیار، خلافت صنعا را از چنگ عموزادۀ پدرش ‌هادی و مدعی دیگر، یوسف به درآورد، شاعر به حضور وی شتافت، اما چون قبلاً اشعاری در مدح رقیبان امیر گفته و او را به خشم آورده بود، امیر از او پرسید به چه جرأتی نزد او آمده است. ابراهیم با اشاره به قرآن گفت: این را شفیع قرار داده‌ام. مهدی شفاعت قرآن را پذیرفت اما در عین حال او را از خود براند. پس از آن ابراهیم به زهد روی آورد و به پارسایی شهرت یافت. در اواخر عمر به حج رفت و اندكی پس از بازگشت، درگذشت (شوكانی، ١ / ١٦-١٧؛ ابن معصوم، ٤٦٩)، و او را در نزدیكی صنعاء به خاك سپردند. تاریخ مرگش را ١٠٩٩ (بغدادی، ١ / ٣٥) و گاه ١١٠٠ق (شوكانی، همانجا) نوشته‌اند، اما ماده تاریخی كه شاعری فقیه به نام صلاح بن احمر برای او سروده، با ١١٠١ق مطابقت دارد (زبارة الیمنی، ١ / ١٧).
دیوان قطور او را شوكانی دیده و اشاره می‌كند كه وی شعر سست و استوار را در آن به هم آمیخته و در قصائد از متنبی تقلید كرده است. این دیوان، همان است كه فرزندش تحت عنوان العُرف النَّدّی فی شعر الصارِم الهِندی جمع‌آوری كرده است. نسخه‌ای از آن در رامپور GAL, S, II / ٥٤٥)) و نسخه‌ای دیگر در گوتا (زیدان، ٣ / ٣٠٣) وجود دارد. از آثار او كتاب دیگری نیز به نام براهین الاحتجاج و المناظرة فیما وقع بین القوس و البُنْدُق من المفاخرة ذكر كرده‌اند (بغدادی، همانجا).

مآخذ

ابن معصوم، علی بن احمد، سلافة العصر فی محاسن الشعراء بكل مصر، قاهره، ١٣٢٤ق؛
بغدادی، اسماعیل پاشا محمد امین، هدیة العارفین، استانبول، ١٩٥١م؛
زبارة الیمنی، محمدبن محمد، حاشیه بر البدر الطالع شوكانی؛
زیدان، جرجی، تاریخ آداب اللغة العربیة، به كوشش شوقی ضیف، قاهره، ١٩٥٧م؛
شوكانی، محمد بن علی، البدر الطالع، قاهره، ١٣٤٨ق؛
نیز: GAL, S.

آذرتاش آذرنوش