اِبْنِ‌بَشْرون‌، عثمان‌ بن‌ عبدالرحيم‌ (د پس‌ از ٥٦١ ق‌/ ١١٦٦ م‌)، اديب‌، از مردم‌ صقليه‌. بشرون‌ كه‌ عثمان‌ شهرت‌ خود را از او يافته‌ است‌، نيای‌ بزرگ‌ وی‌ بود. در تبارنامه‌ای‌ كه‌ تجانی‌ (ص‌ ٣٦٦-٣٦٧) برای‌ او نقل‌ كرده‌ نام‌ و نسب‌ او، «عثمان‌ بن‌ ابی‌ القاسم‌ بن‌ عبدالرحمن‌ بن‌ حشرون‌» آمده‌ است‌. نامهای‌ مذكور در اين‌ سلسله‌ نسب‌ ــ بجز عثمان‌ ــ با آنچه‌ منابع‌ ديگر آورده‌اند، تفاوت‌ دارد. ظاهراً ابوالقاسم‌ كنيۀ ابن‌ بشرون‌ بوده‌ نه‌ نام‌ پدر او، و كلمۀ «ابن‌» نيز در «ابن‌ ابی‌ القاسم‌» توسط ناسخان‌ افزوده‌ شده‌ و عبدالرحيم‌ به‌ عبدالرحمن‌ تبديل‌ گرديده‌ است‌. اين‌ احتمال‌ وقتی‌ تقويت‌ می‌شود كه‌ توجه‌ كنيم‌ كلمۀ «حشرون‌» نيز در برخی‌ از نسخه‌های‌ كتاب‌ رحله‌ به‌ صورت‌ صحيح‌ آن‌، يعنی‌ بشرون‌ ضبط شده‌ است‌ (همو، ٣٦٧، حاشيه‌). در هر حال‌ از زندگی‌ ابن‌ بشرون‌ اطلاعات‌ چندانی‌ در دست‌ نيست‌، اما عمادالدين‌ كاتب‌ (قسم‌ شعراء مصر، ٢/ ١١٥) كتابی‌ با عنوان‌ المختار فی‌ النظم‌ و النثر لافاضل‌ اهل‌ العصر به‌ وی‌ نسبت‌ داده‌ كه‌ تاريخ‌ تأليف‌ آن‌ را ٥٦١ ق‌ ياد كرده‌ است‌ (قس‌: حاجی‌ خليفه‌، ٢/ ١٦٢٤؛ المكتبة العربية، ٧٠٤-٧٠٥). عمادالدين‌ خود در تأليف‌ خريدة از كتاب‌ مذكور بهرۀ بسيار برده‌ (قسم‌ شعراء المغرب‌، ١٧- ١٩، ١٦٧، قسم‌ شعراء المغرب‌ و الاندلس‌، ١٨٩-١٩١، ٢٣٧) و شرح‌ حال‌ ٣٦ تن‌ از شعرای‌ معاصر ابن‌ بشرون‌ را كه‌ در المختار آمده‌ بوده‌، با گزيده‌هايی‌ از اشعار آنان‌ آورده‌ است‌. ابن‌ جوزی‌ (٨(١)/ ١٧٢) نيز می‌گويد كه‌ وی‌ شرح‌ حال‌ ابن‌ ماجد را در آن‌ كتاب‌ ديده‌ بوده‌ است‌.

مآخذ

ابن‌ جوزی‌، يوسف‌ بن قزاوغلی، مرآةالزمان‌، حيدرآباد دكن‌، ١٣٧٠ ق‌/ ١٩٥١ م‌؛
تجانی‌، عبدالله‌ بن محمد، رحله‌، به‌ كوشش‌ حسن‌ حسنی‌ عبدالوهاب‌، تونس‌، ١٣٧٧ ق‌/ ١٩٥٨ م‌؛
حاجی‌ خليفه‌، كشف‌ الظنون‌، استانبول‌، ١٩٤١ م‌؛
عمادالدين‌ كاتب‌، محمد بن محمد، خريدة القصر و جريدة العصر، قسم‌ شعراء مصر، به‌ كوشش‌ احمد امين‌ و ديگران‌، قاهره‌، ١٩٥١ م‌؛
همان‌، قسم‌ شعراء المغرب‌، به‌ كوشش‌ محمد مرزوقی‌ و ديگران‌، تونس‌، ١٩٦٦ م‌؛
همان‌، قسم‌ شعراء المغرب‌ و الاندلس‌، به‌ كوشش‌ آذرتاش‌ آذرنوش‌ و ديگران‌، تونس‌، ١٩٧١ م‌؛
المكتبة العربية الصقلية، به‌ كوشش‌ ميكله‌ آماری‌، لايپزيک، ١٨٥٧ م‌.

زهرا خسروی‌