بَیاضی‌، ابوجعفر مسعود بن‌ عبدالعزیز بن‌ محسن‌ بیاضی‌ (د ذیقعدۀ ٤٦٨ / ژوئن‌ ١٠٧٦)، شاعر. وی‌ در بغداد زاده‌ شد و در همان‌جا درگذشت‌ و در گورستان‌ باب‌ ابرز دفن‌ شد (ابن‌ جوزی‌، ١٦ /١٧٤؛ ابن‌ خلكان‌، ٥ /١٩٩). ابن‌ خلكان‌ كه‌ بیش‌ از دیگران‌ به‌ وی‌ پرداخته‌ است‌، نسب‌ او را تا عباس‌ بن‌ عبدالمطلب‌ بر می‌كشد (٥ /١٩٧، ١٩٨) و ظاهراً از همین‌روست‌ كه‌ لقب‌ شریف‌ یافته‌ است‌ (همو، ٥ /١٩٧؛ ذهبی‌، ١٨ /٤٠٩). همچنین‌ گویند: از آنجا كه‌ یكی‌ از اجدادش‌ در محضر خلیفۀ عباسی‌ ــ برخلاف‌ همه‌ كه‌ لباس‌ سیاه‌ پوشیده‌ بودند ــ جامۀ سپید بر تن‌ داشت‌، به‌ كنایت‌ بیاضی‌ خوانده‌ شد و این‌ لقب‌ بر او به‌ جای‌ ماند (ابن‌ خلكان‌، ٥ /١٩٩؛ قس‌: سمعانی‌، ٢ /٣٨٤-٣٨٥).
از دیوان‌ كوچك‌ بیاضی‌ كه‌ ابن‌ خلكان‌ در دست‌ داشته‌ (نک‌ : ٥ /١٩٧- ١٩٨)، اینك‌ تنها ٤١ بیت‌ پراكنده‌ بر جای‌ مانده‌ است‌ (نک‌ : باخرزی‌، ١ /٣٧٨، حاشیه‌؛ ابن‌جوزی‌، ١٦ /١٠٠، ١٧٥-١٧٦؛ ابن‌خلكان‌، ٥ /١٩٨- ١٩٩؛ ابن‌دمیاطی‌، ٢٣٠) كه‌ غالباً در وصف‌، غزل‌ و نسیب‌ سروده‌ شده‌ است‌ و تنها دو بیت‌ هجا در آن‌ میان‌ دیده‌ می‌شود (نک‌ : باخرزی‌، همانجا؛ ابن‌جوزی‌، ١٦ /١٤٩-١٥٠). این‌ اندك‌ مقدار كه‌ به‌ نظر ابن‌ خلكان‌ نمونۀ گویایی‌ از همۀ دیوان‌ اوست‌، نشان‌ می‌دهد كه‌ شعرِ نوگرایِ ظرافت‌ جوی‌ پراستعارۀ این‌ دوره‌ از فخامت‌ سروده‌های‌ بزرگانی‌ چون‌ ابوتمام‌ و متنبی‌ دوری‌ می‌گزیند و به‌ زبان‌ عامۀ مردم‌ نزدیك‌ می‌شود و هنوز در چنگال‌ صنایع‌ دچار خفقان‌ نشده‌، و ظاهراً، به‌ همین‌ سبب‌ است‌ كه‌ ذهبی‌ شعر او را «در اوج‌» وصف‌ كرده‌ است‌ (١٨ /٤١٠). علاوه‌ بر اشعار مذكور یادداشتهایی‌ از وی‌ بر یك‌ قصیدۀ ١٠٨ بیتی‌ از شریف‌ رضی‌ در كتابخانۀ برلین‌ موجود است‌ (نک‌ : آلوارت‌، شم‌ ٨٤٧١(٦٩a)).

مآخذ

ابن‌ جوزی‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، به‌ كوشش‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت‌، ١٤١٢ ق‌؛
ابن‌ خلكان‌، وفیات‌؛
ابن‌ دمیاطی‌، احمد، المستفاد من‌ ذیل‌ تاریخ‌ بغداد، به‌ كوشش‌ قیصر ابوفرح‌، حیدرآباد دكن‌، ١٣٩٩ ق‌ / ١٩٧٨ م‌؛
باخرزی‌، علی‌، دمیة القصر، به‌ كوشش‌ محمد تونجی‌، دمشق‌، ١٣٩١ ق‌؛
ذهبی‌، محمد، سیر اعلام‌ النبلاء، به‌ كوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و محمد نعیم‌ عرقسوسی‌، بیروت‌، ١٤٠٥ ق‌ /١٩٨٤ م‌؛
سمعانی، احمد، الانساب‌، به‌ كوشش‌ عبدالرحمان‌ معلمی‌ یمانی‌، حیدرآباد دكن‌، ١٣٨٣ ق‌ /١٩٦٣ م‌؛
نیز:

Ahlwardt.
مریم‌ صادقی‌