آلِ مُظَفَّر، خاندانی که از عالمان و ادیبان شیعی که برخی از افراد آن از نیمۀ سدۀ ١٢ ق / ١٨ م در نجف اشرف شهرت یافتند و گروهی از آنان در الجزایر سکنى گزیدند و الجزایری خوانده شدند. این خاندان به‌سبب انتساب به یکی از نیاکانشان، مظفربن احمدبن محمدبن علی‌بن حسین، به آل مظفر شهرت یافتند. گفته شده است که مظفربن احمد از قبیلۀ آل علی از اعراب عوالی مدینه بوده است. وی در جزایر از نواحی بصره ساکن شد و از‌این‌رو خاندان او به جزایری نیز شهرت یافته‌اند (آل محبوبه، ٣ / ٣٦٠). مشهورترین افراد این خاندان:
١. عبدالمهدی بن ابراهیم بن نعمة مظفر صَیْمَری نجفی (د ١٣٦٣ ق / ١٩٤٤ م)، مجتهد شیعی عراقی و معروف به پرهیزکاری و حسن اخلاق. وی در نجف نزد سید محمدکاظم یزدی و شیخ ‌الشریعۀ اصفهانی و علی‌بن باقر جواهری درس خواند و در عشار بصره مسکن گزید و درگذشت (زرکلی، ٤ / ١٦٩؛ آقابزرگ، طبقات، ١٢٤٠، ١٢٤١؛ همو، الذریعة، ١ / ٥١٢؛ حرزالدین، ٢ / ٧١، ٧٢). او نویسندۀ کتاب ارشاد الامة للتمسک بالائمة است که در ١٣٤٨ ق / ١٩٢٩ م در نجف چاپ شده است.
٢. محمدبن عبدالله بن محمدمظفر نجفی (١٢٥٦-١٣٢٢ ق / ١٨٤٠-١٩٠٤ م)، فقیه شیعی عراقی و آگاه به علم قرائت قرآن. او در نجف زاده شد و در نزد شیخ راضی‌بن محمد نجفی درس خواند و خود مدرس فقه شد. کتابی در شرح شرایع دارد به نام توضیح الکلام فی شرح شرایع الاسلام که به خط خود وی در دو جلد در کتابخانه‌اش در نجف موجود است. نیز رساله‌ای دربارۀ علم قرائت قرآن دارد. وی در پایان زندگی نابینا شد و به بیماری وبا در نجف درگذشت (کحاله، ١٠ / ٢٤٦؛ زرکلی، ٦ / ٢٤٤؛ آقابزرگ، الذریعة، ٤ / ٤٩٥؛ امین، ٩ / ٣٨٤).
٣. محمدحسن بن محمد بن عبدالله مظفر (١٣٠١-١٣٧٥ ق / ١٨٨٤-١٩٥٥ م)، فقیه اصولی و متکلم امامی عراقی و معروف به پرهیزکاری. در نجف زاده شد و نزد آخوند خراسانی، علی‌بن باقر جواهری و محمدکاظم یزدی درس خواند و از شیخ الشریعۀ اصفهانی و آقابزرگ تهرانی اجازۀ روایت گرفت و در ٢٣ ربیع‌الاول / ٩ نوامبر در بغداد درگذشت. او را آثاری بدین شرح است: دلایل الصدق، در سه جلد بزرگ در رد کتاب ابطال نهج‌الباطل ابن روزبهان (ابطال نهج‌الباطل در رد کتاب کشف الحق علامۀ حلی نوشته شده است) تألیف این کتاب که در پایان آن از مباحث فقهی نیز سخن به میان آمده است، در ١٣٥٠ ق / ١٩٣١ م خاتمه یافت. این کتاب در تهران (١٣٦٩ و ١٣٧٢ ق / ١٩٥٠ و ١٩٥٣ م) و در نجف (١٣٧٢ ق / ١٩٥٣ م) به چاپ رسیده است؛ الافصاح فی احوال رجال الصحاح، در یک جلد که در آن به ارزیابی برخی از راویان الصحاح الستة پرداخته است؛ حاشیه‌ای بر کفایة ‌الاصول آخوند خراسانی؛ حاشیه‌ای بر عروة‌الوثقی محمدکاظم یزدی؛ شرح القواعد (علامۀ حلی) که در ١٣٧٨ ق / ١٩٥٨ م در نجف چاپ شده است. وی شعر نیز می‌سروده است نمونه‌ای از اشعار او را علی خاقانی در شعراء ‌الغری، تألیف حدود ١٣٦١ ق / ١٩٤٢ م، آورده است (کحاله، ٩ / ٢١٩، زرکلی؛ ٦ / ٩٥-٩٦؛ آقابزرگ، طبقات، ٤٣١؛ امین، ٩ / ١٤٠، ١٤١).
٤. محمدحسین بن محمد بن عبدالله مظفر (١٣١٢-١٣٨١ ق / ١٨٩٤-١٩٦١ م)، روحانی، ادیب، شاعر و مورخ شیعی عراقی. او در نجف زاده شد و در همان‌جا درگذشت. نزد میرزای نایینی، آقا ضیاء عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و برادر خود شیخ محمدحسن درس خواند و از سید عبدالحسین شرف‌الدین و آقابزرگ تهرانی اجازۀ روایت گرفت. وی نثر را خوب می‌نوشت و به هنگام نیاز روحی شعر نیز می‌سرود. تألیفات او عبارت است از: الاسلام، نشوؤه و ارتقاؤه؛ تاریخ‌الشیعة، که در نجف در ١٣٦١ ق / ١٩٤٢ م چاپ شده است؛ التهاب نیران الاحزان و مُثیر اکتیاب الاشجان، که در ١٣٧١ ق / ١٩٥٢ م و ١٣٧٢ ق / ١٩٥٣ م در نجف چاپ شده است؛ میثم ‌التمار؛ مؤمن‌ الطاق، که رساله‌ای است دربارۀ زندگی ابوجعفر مؤمن‌ الطاق محمدبن علی النعمان، چاپ نجف، ١٣٨٤ ق / ١٩٦٤ م؛ حاشیه بر الفین الفارق بین الصدق و المین، چاپ نجف، ١٣٧٢ ق / ١٩٥٣ م؛ الامام الصادق، در دو جزء چاپ نجف، ١٣٦٩ ق / ١٩٥٠ م؛ الثقلان، الکتاب و العترة، چاپ نجف، ١٣٦٧ ق / ١٩٤٨ م؛ الشعائر ‌الحسینیة، که در ١٣٤٧ ق / ١٩٢٨ م در بغداد به چاپ رسیده است؛ علم ‌الامام؛ حیاة ‌الصادق، چاپ نجف، ١٣٦٥ ق / ١٩٤٦ م؛ الشیعة و الامامة؛ الفرحة الانسیة فی شرح النفحة ‌القدسیة، که در ١٣٤٥ ق / ١٩٢٧ م در نجف به چاپ رسیده است؛ الشیعة فی التاریخ. نمونه‌هایی از شعر او را علی خاقانی در شعراء الغری یاد کرده است (آل محبوبه، ٣ / ٣٧٠، ٣٧١؛ زرکلی، ٦ / ١٠٧؛ آقابزرگ، طبقات، ٦٤٦ و ٦٤٧).
٥. محمدرضا بن محمد بن عبدالله مظفر (١٣٢٢-١٣٨٤ ق / ١٩٠٤-١٩٦٤ م)، فقیه، اصولی، ادیب و متفکر شیعی عراقی. وی در نجف زاده شد و در همان‌جا درگذشت. فقه و اصول را نزد میرزای نایینی، آقا ضیاء عراقی و برادرش محمدحسن و فلسفه را نزد شیخ محمدحسین اصفهانی خواند. او حتی به فراگرفتن دانشهای نوین از‌جمله ریاضیات روی آورد و بر اثر برخورداری از یک ذهن باز در شکوفایی حرکت فکری و دینی نجف و شناساندن معارف اسلامی و مذهب تشیع سهم مؤثر داشت. وی در ١٣٥٤ ق / ١٩٣٥ م جمعیت منتدی‌النشر را که مشتمل بر یک مجموعۀ آموزشی به روش نوین بود و نقش مهمی در شکوفایی و تعمیق معارف و علوم اسلامی و زدودن پیرایه‌ها داشت، تأسیس کرد. از آثار اوست: اصول الفقه، چاپ نجف، ١٣٧٨ و ١٣٨٠ ق / ١٩٥٨ و ١٩٦٠ م؛ الردعلی السقیفة، چاپ نجف، ١٣٦٨ ق / ١٩٤٩ م؛ علی هامش السقیفة، چاپ نجف، ١٣٧٣ ق / ١٩٥٤ م؛ حاشیه‌ای بر خیارات مکاسب شیخ مرتضی انصاری؛ المنطق در دو جزء، چاپ نجف، ١٣٧٧ ق / ١٩٥٧ م؛ احلام‌ الیقظة، که شرح حال صدرالدین شیرازی نویسندۀ الاسفار الاربعة است؛ فلسفة ابن‌سینا که شرح حال ابن‌سینا و نقد برخی نظرات اوست؛ عقاید الشیعة که سه بار در ١٣٧٣، ١٣٨١، ١٣٨٢ ق / ١٩٥٤ و ١٩٦١، ١٩٦٢ م در نجف به چاپ رسیده است و مجموعه‌ای از اشعار که علی خاقانی در شعراء ‌الغری آورده است (زرکلی، ٦ / ١٢٧؛ آقابزرگ، طبقات، ٧٧٢، ٧٧٣؛ آل محبوبه، ٣ / ٣٧٤).

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة، ٧ / ١٢٠، ٨ / ٢٥١، ١٤ / ١٩١، ٢٧٢؛
همو، طبقات اعلام الشیعة، قرن ١٣، صص ٢١، ٨٣، ٣٨٠؛
همان، قرن ١٤، صص ٢٢، ٨٩٥، ١٢٤٤، ١٤٧٩؛
آل محبوبه، جعفر الشیخ باقر، ماضی ‌النجف و حاضرها، نجف، ١٣٧٦ ق، ٣ / ٣٧٧؛
امین، محسن، اعیان ‌الشیعة، بیروت، ١٩٨٣ م؛
امینی، هادی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف، نجف، ١٣٨٤ ق، صص ٤١٧- ٤١٨؛
حرزالدین، محمد، معارف ‌الرجال، قم، ١٤٠٥ ق، ١ / ٣٩، ٢ / ٢٤٦، ٢٤٧؛
زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، ١٩٨٤ م؛
عواد، کورکیس، معجم ‌المؤلفین العراقیین، بغداد، ١٩٦٩ م، ٣ / ١٥٤، ١٧٠؛
کحاله، عمر رضا، معجم‌ المؤلفین، بیروت، ١٣٧٦ ق، ٣ / ١٤٢؛
مشار، چاپی عربی، صص ٦٦، ٨٢، ٨٤، ٨٩، ١٥٠، ٢٣٤، ٣٢٤، ٣٦٦، ٤٠٥، ٥٢١، ٥٥٩، ٥٧١، ٦٢٦، ٦٣٦، ٦٦٢، ٧٧٦، ٩٢٠، ٩٨٥.

کاظم موسوی بجنوردی