دائرة المعارف بزرگ اسلامی

ابن خاقان

اسماعیل صبری

راعی نمیری

ابن ابار، ابو جعفر

ابن اجدایی

ابن ادریس، ابو عبدالله

ابن شُهَید

بُهلول

آثار الأول في ترتیب الدول

آل، خانواده

ابن اسد فارقی

ابن اسرائیل

ابن اشترکونی

ابن اطنابه

ابن اسلت

ابن الاسود

ابن اعرابی، ابوعبدالله

ابن اعوج

ابن امام شلبی

ابن افلیلی

ابن امیر حاج، ابوجعفر

ابن انباری

ابن اهتم

ابن بابشاذ

ابن ایاز

ابن انباری

ابن بابک

ابن باذش، ابوجعفر

ابن باذش، ابوالحسن

ابن بازیار، ابوعلی

ابن بر

ابن بدرون

ابن برد اصغر

آل قزوینی

آل کبه

آل مظفر

آلوارت

آمدی، حسن

آیات الولایة

ابومحمد خازن

ابوالمطرف

ابومطهر ازدی

ابومنصور ثعالبی

ابوالمؤید جزری

ابوالنجم عجلی

ابونزار

ابونخیله

ابوالولید بن حزم

ابونظاره

ابوالولید حمیری

ابونواس

ابوهفان

ابوالهیذام

ابوالهیجاء مقاتل

ابوهلال عسکری

ابویعقوب خریمی

ابوالیمن کندی

ابیاری

ابیرد بن معذر

ابیض، شهر

ابیوردی

الاحاجی و الاغلوطات

تأبط شراً

تاجالدین بن حناء

تاجالدین مکی

تاجالعروس

تاجالمصادر*

تادلی، یوسف*

تادلی، ابومحمد

تاریخ آداباللغةالعربیة*

تاریخالادب العربی*

تامر ملاط

تبریزی، خطیب*

التبصرة بالتجارة*

تبریزی، یعقوب

تتمة الیتیمة*

احمد امین

احمد بن ابان

احمد بن حاتم

احمد بن جعفر

احمد بن عبدالملک بن شهید

تدمیری

تذکرة النحاة*

البیری

الغاز و احاجی

الف لیلة و لیله

امرؤالقیس

امیة بن اسکر

امیة بن ابی الصلت

انباری

انباری

اوزان عروضی

اوس بن حجر

ایمن بن خریم

ابن ناظم

ابن ناظر الجیش

ابن نباته، ابونصر

ابن نبیه

ابن نباته، عبدالرحیم

ابن نباته، ابوبکر

ابن نحاس، ابوعبدالله

ابن نحاس، فتح الله

ابن نقرات

ابن ناقیا

ابن نقیب

ابن وردی، ابوحفص زین الدین

ابن وزان

ابن وکیع

ابن ولاد

ابن ونان

ابن وهب، ابوالحسین

ابن وهبون

ابن هانی، ابوعبدالله

ابن هانی، ابوالحسن

ابن هباریه

ابن هشام، ابوعبدالله

ابن هرمه

ابن هشام خضراوی

ابن هشام، ابومحمد جمال الدین

ابن هیصم، مجدالدین

ابن یعیش، ابوالبقاء

ابو احمد کاتب

ابو اسامه

ابو احمد عسکری

ابو اسحاق ابراهیم بن آلپ تکین

ابو اسحاق البیری

ابو اسحاق فارسی

ابو الاسد حمانی

ابو الاسود دولی

ابو البحر

ابو ایوب مدینی

ابو البقاء کفوی

ابوبکر زبیدی

ابوبکر صولی شطرنجی

ابوبکر خوارزمی

ابوبکر عندی

ابو البیداء ریاحی

ابو البیان

ابوثروان عکلی

ابوتمام

ابوجعفر رعینی

ابو حزابه

ابوالحسن بتی

ابوالحسن انصاری

ابوالحسن مغربی، محمد

ابوالحسین کاتب

ابوحیان توحیدی

ابوحیان غرناطی

ابوحیه نمیری

ابوخراش هذلی

ابودلامه

ابودهبل جمحی

ابودؤاد ایادی

ابوذؤیب هذلی

ابوالرقعمق

ابوریاش قیسی

ابوالسعود، عبدالله

ابوسعد مخزومی

ابوزیاد کلابی

ابوزید عمر بن شبه

ابوزید انصاری

ابوزید قرشی

ابوسعید سیرافی

ابوسعید رستمی

ابوشادی

ابوشراعه

ابوشبکه

ابوالشمقمق

ابوصخر هذلی

ابوالشیص

ابوضمضم

ابوطاهر تمیمی

ابوالطمحان قینی

ابوطیب متنبی

ابوطیب لغوی

ابوعباده

ابوالعبر هاشمی

ابوعثمان مازنی

ابوالعتاهیه

ابوعبیده، معمر بن مثنی

حافظ ابراهیم

حائری، ابو الفتح

بابی حلبی

باخرزی

باربیه دو منار

بارع بن دباس

بارودی

حرف تعریف

حسان الهند*

حسان بن ثابت

حسان بن مالک

حسانه تمیمیه

ابکاریوس

حسب و نسب*

احمد بن علویه

احمد بن محمد حیمی کوکبانی

احمد بن مدبر

احمد بن یوسف رعینی

احمد بن یوسف

احمدتیمور پاشا

احمد زکی پاشا

احمد شوقی

احمد صافی

احمد فارس شدیاق

احیمر سعدی

بانت سعاد

بجیر بن زهیر بن ابی سلمی

بدرالدین بن مالک

بدرالدین حسن بن عمر بن حبیب

بدرالدین دمامینی

بدرالدین غزی

بدیع الزمان همدانی

بدیعیه

اخسیکتی

بروکلمان

بستانی

بسطام بن قیس

بشار بن برد

بشبیشی

بشر بن ابی خازم

بطلیوسی

بعیث مجاشعی

بغدادی، ابوالقاسم

بغدادی، اسماعیل

بغدادی، عبدالقادر

بکر بن عبدالعزیز عجلی

بکربن نطاح

بکری، ابوالنجم

بلوی، ابوجعفر

بلوی، ابوعامر

بندار اصفهانی

بنی ساسان

بورینی

بوصیری

بهاءالدین زهیر

بهرام شاه بن فرخ شاه

بیاضی، ابوجعفر

البیان و التبیین

بیتوشی

بیهقی،ابراهیم

بیهس بن صهیب

بیهقی، ابوجعفر

پنجدیهی

الادب الصغیر

ادب الکاتب

الادب الکبیر

ادب مهجر

ادی شیر

ارتجال

ارجوزه

ارجانی

ارشاد الاریب الی معرفة الادیب

ارسلان، شکیب

استرابادی

اسامة بن منقذ

استفان بن بسیل

استفهام

اسحاق، ادیب

اسطفان بن بسیل

اسفراینی

اسماعیل بن یسار

اسود غندجانی

اسود بن یعفر

اشجع سلمی

اشتقاق

اشمونی

اعلم شنتمری

اعمی تطیلی

افوه اودی

اقیبل قینی

حسین، طه*

حسین بن ضحاک

حصری قیروانی

حکایة ابی القاسم بغدادی*

حکم بن عبدل اسدی غاضری

حفصه بنت حمدون

حفصه بنت الحاج

حفنی ناصف

حقیقت و مجاز

حلوانی

حماد عجرد

حماد راویه

حماسی، ادبیات*

حمزة بن بیض

حیص بیص

خارزنگی

خالدیان

خالد کاتب

آجرومیة

الآداب الدینیة للخزانة المعینیة

الآداب السلطانیة

آداب السلوک

آداب المتعلمین

آدم بن عبدالعزیز

آدم هروی

آرنولد

خزرجی، ضیاءالدین ابوالحسن

خزرجی، ضیاءالدین ابومحمد

خشنی، ابوذر

خضربیگ رومی

خطیب تبریزی، ابوزکریا

خطیب دمشقی*

خلف اقطع

خلف احمر

خداش بن زهیر

خلیل بن احمد بن سلیمان

خلیل مطران*

خلیل بن احمد

ابان بن عبدالحميد لا حقی

ابتداء

ابراهیم احدب*

ابراهیم بن سیابه

ابراهیم بن مدبر*

ابراهیم بن یحیی (ابن محمد)

ابراهیم غافقی

ابراهیم مرزوق

ابراهیم هندی

ابشیهی

ابن آجروم

ابله بغدادی

ابن ابان*

ابن ابی ثابت

ابن ابی ازهر

ابن ابی اصیبعه (موفق الدین)

ابن ابی اصبع، زکی الدین

ابن ابی حجله

ابن ابی حصینه

ابن ابی خصال

ابن ابی الربیع، ابوالحسین

ابن ابی ربیعه*

ابن ابی شنب

ابن ابی صلت*

ابن ابی طاهر طیفور

ابن ابی عتیق

ابن ابی عیینه

ابن ابی الفیاض

ابن احنف*

ابن احمر، ابوالخطاب

ابن اخشید

ابن ارمنازی

ابن ارطاة*

ابن برذعی

ابن برهان، ابوالقاسم

ابن بسام شنترينی

ابن بسام

ابن بشار

ابن بشران

ابن بشران

ابن بشرون

ابن خاقان

اسماعیل صبری

راعی نمیری

ابن ابار، ابو جعفر

ابن اجدایی

ابن ادریس، ابو عبدالله

ابن شُهَید

بُهلول

آثار الأول في ترتیب الدول

آل، خانواده

ابن اسد فارقی

ابن اسرائیل

ابن اشترکونی

ابن اطنابه

ابن اسلت

ابن الاسود

ابن اعرابی، ابوعبدالله

ابن اعوج

ابن امام شلبی

ابن افلیلی

ابن امیر حاج، ابوجعفر

ابن انباری

ابن اهتم

ابن بابشاذ

ابن ایاز

ابن انباری

ابن بابک

ابن باذش، ابوجعفر

ابن باذش، ابوالحسن

ابن بازیار، ابوعلی

ابن بر

ابن بدرون

ابن برد اصغر

آل قزوینی

آل کبه

آل مظفر

آلوارت

آمدی، حسن

آیات الولایة

ابومحمد خازن

ابوالمطرف

ابومطهر ازدی

ابومنصور ثعالبی

ابوالمؤید جزری

ابوالنجم عجلی

ابونزار

ابونخیله

ابوالولید بن حزم

ابونظاره

ابوالولید حمیری

ابونواس

ابوهفان

ابوالهیذام

ابوالهیجاء مقاتل

ابوهلال عسکری

ابویعقوب خریمی

ابوالیمن کندی

ابیاری

ابیرد بن معذر

ابیض، شهر

ابیوردی

الاحاجی و الاغلوطات

تأبط شراً

تاجالدین بن حناء

تاجالدین مکی

تاجالعروس

تاجالمصادر*

تادلی، یوسف*

تادلی، ابومحمد

تاریخ آداباللغةالعربیة*

تاریخالادب العربی*

تامر ملاط

تبریزی، خطیب*

التبصرة بالتجارة*

تبریزی، یعقوب

تتمة الیتیمة*

احمد امین

احمد بن ابان

احمد بن حاتم

احمد بن جعفر

احمد بن عبدالملک بن شهید

تدمیری

تذکرة النحاة*

البیری

الغاز و احاجی

الف لیلة و لیله

امرؤالقیس

امیة بن اسکر

امیة بن ابی الصلت

انباری

انباری

اوزان عروضی

اوس بن حجر

ایمن بن خریم

ابن ناظم

ابن ناظر الجیش

ابن نباته، ابونصر

ابن نبیه

ابن نباته، عبدالرحیم

ابن نباته، ابوبکر

ابن نحاس، ابوعبدالله

ابن نحاس، فتح الله

ابن نقرات

ابن ناقیا

ابن نقیب

ابن وردی، ابوحفص زین الدین

ابن وزان

ابن وکیع

ابن ولاد

ابن ونان

ابن وهب، ابوالحسین

ابن وهبون

ابن هانی، ابوعبدالله

ابن هانی، ابوالحسن

ابن هباریه

ابن هشام، ابوعبدالله

ابن هرمه

ابن هشام خضراوی

ابن هشام، ابومحمد جمال الدین

ابن هیصم، مجدالدین

ابن یعیش، ابوالبقاء

ابو احمد کاتب

ابو اسامه

ابو احمد عسکری

ابو اسحاق ابراهیم بن آلپ تکین

ابو اسحاق البیری

ابو اسحاق فارسی

ابو الاسد حمانی

ابو الاسود دولی

ابو البحر

ابو ایوب مدینی

ابو البقاء کفوی

ابوبکر زبیدی

ابوبکر صولی شطرنجی

ابوبکر خوارزمی

ابوبکر عندی

ابو البیداء ریاحی

ابو البیان

ابوثروان عکلی

ابوتمام

ابوجعفر رعینی

ابو حزابه

ابوالحسن بتی

ابوالحسن انصاری

ابوالحسن مغربی، محمد

ابوالحسین کاتب

ابوحیان توحیدی

ابوحیان غرناطی

ابوحیه نمیری

ابوخراش هذلی

ابودلامه

ابودهبل جمحی

ابودؤاد ایادی

ابوذؤیب هذلی

ابوالرقعمق

ابوریاش قیسی

ابوالسعود، عبدالله

ابوسعد مخزومی

ابوزیاد کلابی

ابوزید عمر بن شبه

ابوزید انصاری

ابوزید قرشی

ابوسعید سیرافی

ابوسعید رستمی

ابوشادی

ابوشراعه

ابوشبکه

ابوالشمقمق

ابوصخر هذلی

ابوالشیص

ابوضمضم

ابوطاهر تمیمی

ابوالطمحان قینی

ابوطیب متنبی

ابوطیب لغوی

ابوعباده

ابوالعبر هاشمی

ابوعثمان مازنی

ابوالعتاهیه

ابوعبیده، معمر بن مثنی

حافظ ابراهیم

حائری، ابو الفتح

بابی حلبی

باخرزی

باربیه دو منار

بارع بن دباس

بارودی

حرف تعریف

حسان الهند*

حسان بن ثابت

حسان بن مالک

حسانه تمیمیه

ابکاریوس

حسب و نسب*

احمد بن علویه

احمد بن محمد حیمی کوکبانی

احمد بن مدبر

احمد بن یوسف رعینی

احمد بن یوسف

احمدتیمور پاشا

احمد زکی پاشا

احمد شوقی

احمد صافی

احمد فارس شدیاق

احیمر سعدی

بانت سعاد

بجیر بن زهیر بن ابی سلمی

بدرالدین بن مالک

بدرالدین حسن بن عمر بن حبیب

بدرالدین دمامینی

بدرالدین غزی

بدیع الزمان همدانی

بدیعیه

اخسیکتی

بروکلمان

بستانی

بسطام بن قیس

بشار بن برد

بشبیشی

بشر بن ابی خازم

بطلیوسی

بعیث مجاشعی

بغدادی، ابوالقاسم

بغدادی، اسماعیل

بغدادی، عبدالقادر

بکر بن عبدالعزیز عجلی

بکربن نطاح

بکری، ابوالنجم

بلوی، ابوجعفر

بلوی، ابوعامر

بندار اصفهانی

بنی ساسان

بورینی

بوصیری

بهاءالدین زهیر

بهرام شاه بن فرخ شاه

بیاضی، ابوجعفر

البیان و التبیین

بیتوشی

بیهقی،ابراهیم

بیهس بن صهیب

بیهقی، ابوجعفر

پنجدیهی

الادب الصغیر

ادب الکاتب

الادب الکبیر

ادب مهجر

ادی شیر

ارتجال

ارجوزه

ارجانی

ارشاد الاریب الی معرفة الادیب

ارسلان، شکیب

استرابادی

اسامة بن منقذ

استفان بن بسیل

استفهام

اسحاق، ادیب

اسطفان بن بسیل

اسفراینی

اسماعیل بن یسار

اسود غندجانی

اسود بن یعفر

اشجع سلمی

اشتقاق

اشمونی

اعلم شنتمری

اعمی تطیلی

افوه اودی

اقیبل قینی

حسین، طه*

حسین بن ضحاک

حصری قیروانی

حکایة ابی القاسم بغدادی*

حکم بن عبدل اسدی غاضری

حفصه بنت حمدون

حفصه بنت الحاج

حفنی ناصف

حقیقت و مجاز

حلوانی

حماد عجرد

حماد راویه

حماسی، ادبیات*

حمزة بن بیض

حیص بیص

خارزنگی

خالدیان

خالد کاتب

آجرومیة

الآداب الدینیة للخزانة المعینیة

الآداب السلطانیة

آداب السلوک

آداب المتعلمین

آدم بن عبدالعزیز

آدم هروی

آرنولد

خزرجی، ضیاءالدین ابوالحسن

خزرجی، ضیاءالدین ابومحمد

خشنی، ابوذر

خضربیگ رومی

خطیب تبریزی، ابوزکریا

خطیب دمشقی*

خلف اقطع

خلف احمر

خداش بن زهیر

خلیل بن احمد بن سلیمان

خلیل مطران*

خلیل بن احمد

ابان بن عبدالحميد لا حقی

ابتداء

ابراهیم احدب*

ابراهیم بن سیابه

ابراهیم بن مدبر*

ابراهیم بن یحیی (ابن محمد)

ابراهیم غافقی

ابراهیم مرزوق

ابراهیم هندی

ابشیهی

ابن آجروم

ابله بغدادی

ابن ابان*

ابن ابی ثابت

ابن ابی ازهر

ابن ابی اصیبعه (موفق الدین)

ابن ابی اصبع، زکی الدین

ابن ابی حجله

ابن ابی حصینه

ابن ابی خصال

ابن ابی الربیع، ابوالحسین

ابن ابی ربیعه*

ابن ابی شنب

ابن ابی صلت*

ابن ابی طاهر طیفور

ابن ابی عتیق

ابن ابی عیینه

ابن ابی الفیاض

ابن احنف*

ابن احمر، ابوالخطاب

ابن اخشید

ابن ارمنازی

ابن ارطاة*

ابن برذعی

ابن برهان، ابوالقاسم

ابن بسام شنترينی

ابن بسام

ابن بشار

ابن بشران

ابن بشران

ابن بشرون

آمدی، ابوالفضائل

آملی، عزالدین بن جعفر

آثار الأدهار

آداب العرب والفرس

الآداب العربیة في القرن التاسع عشر

آمدی، ابوالفضائل

آملی، عزالدین بن جعفر

آثار الأدهار

آل، خانواده

دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٢٩ - ابراهیم مرزوق

ابراهیم مرزوق

نویسنده (ها) :
آذرتاش آذرنوش
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٧ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله

اِبْراهیم مَرْزوق (١٢٣٣-١٢٨٣ق / ١٨١٨-١٨٦٦م)، ادیب و شاعر مصری. وی در قاهره زاده شد و در خرطوم درگذشت. در جوانی به مدرسۀ زبانهای بیگانه در قاهره وارد شد و زبان فرانسه را نیك آموخت، اما علاقۀ او به ادبیات عربی، موجب شد كه انبوهی قطعۀ منثور و منظوم (شیخو، ٨٧: ٠٠٠‘٢٠ بیت) حفظ كند، پس از فراغت از تحصیل، به خدمت دولت درآمد و به كارهای كوچك و كم اهمیت پرداخت تا سرانجام مأموریتی در شهر خرطوم، پایتخت سودان به وی محول شد و تا پایان عمر در آنجا ماند. در اثنای كار به یاری مظهر پاشا حاكم عثمانی خرطوم، چندی به ستیز با انقلابیون كَسْله پرداخت.
ابراهیم مرزوق هرگز از سرودن شعر دست نكشید، اما انبوهی از این اشعار یا در مناسبتهای خاص سروده شده و یا تخمیس و تشطیر قصاید بزرگ عرب است. به این جهت، عمدۀ مضامین او منحصر به مدح و رثا و تهنیت و تسلی و اخوانیات و مفاهیم حكمت‌آمیز است. اشعار او كه پراكنده بود، توسط محمد بك سعید بن جعفر پاشا جمع‌آوری شد و تحت عنوان الدُرُّ البَهیُّ المَنسوقُ بدیوانِ ابراهیم بك مرزوق، انتشار یافت (قاهره، ١٢٨٧ق / ١٨٧٠م). گویا تعدادی از این اشعار از آنِ دیگران است كه محمد بك به اشتباه در دیوان او آورده است (زركلی، ١ / ٦٩). به كتاب دیگری به نام رحلة السلامة و نحلة الكرامة از آثار او اشاره كرده‌اند كه در نثری مسجع، رویدادهایی را كه در سودان شاهد بوده، شرح داده است (قاهره، ١٢٦٨ق / ١٨٥٢م).

مآخذ

داغر، یوسف اسعد، مصادر الدراسة الادبیة، بیروت، ١٣٩٢ق، ٣ / ١١٨٦؛
زركلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، ١٩٨٤م؛
سركیس، چاپی، ١ / ٢٠؛
شیخو، الأب لویس، الآداب العربیة فی القرن التاسع عشر، بیروت، ١٣٤٣ق؛
كحاله، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، ١ / ١١١.

آذرتاش آذرنوش