بِشْبیشی‌، عبدالله‌بن احمد عُذری‌(٧٦٢-٨٢٠ق‌ / ١٣٦١-١٤١٧م‌)، ادیب‌ و كاتب‌ شافعی‌.
بغدادی ( ایضاح‌، ١ / ٤٥) و كحاله (٦ / ٢٦) او را بشیشی خوانده‌اند كه‌ ظاهراً تصحیف‌ است‌. ابن‌ عماد نیز به‌ اشتباه‌ او را بشیتی‌ (منسوب‌ به‌ روستایی‌ در فلسطین‌) دانسته‌ است‌ (٧ / ١٤٦).
وی در بشبیش (روستایی‌ در مصر) به‌ دنیا آمد. سخاوی‌ (٥ / ٧) و غزی‌ (١ / ٢٦٤) نسبت‌ قاهری‌ نیز به‌ او داده‌اند. لقب‌ او را بیشتر جمال‌الدین‌ دانسته‌اند (ابن‌ حجر، انباء...، ٧ / ٢٨٧، ذیل‌...، ٢٥٨؛ ابن‌ تغری‌ بردی‌، ٧ / ٦٦؛ ابن عماد، نیز كحاله‌، همانجاها)، اما كمال‌الدین‌ نیز بارها ذكر شده‌ است‌ (غزی‌، همانجا؛ بغدادی‌، هدیه‌، ١ / ٤٦٨، ایضاح‌، همانجا).
از زندگی‌ وی‌ همین‌ را می‌دانیم‌ كه‌ نزد سراج‌الدین‌ عمر ابن‌ ملقن‌ (ه‌ م‌) و شمس‌الدین‌ غماری‌ نحو، لغت‌ و فقه‌ فرا گرفت‌ و از راه‌ وراقی روزگار می‌گذرانید. وی خطی خوش داشت‌ و نسخه‌های‌ بسیاری‌ استنساخ‌ كرد (ابن‌ حجر، انباء، نیز ذیل‌، ابن‌ تغری‌ بردی‌، سخاوی‌، همانجاها). علاوه‌ بر این‌، وی‌ با مقریزی‌ (د٨٤٥ق‌ / ١٤٤١م‌) دوست‌ بود و مدتی‌ به نیابت از وی‌، به‌ كار حسبه‌ مشغول‌ شد (ابن‌ حجر، ذیل‌، نیز سخاوی‌، همانجاها). سرانجام‌، وی‌ به‌ اسكندریه‌ رفت‌ و در آنجا درگذشت‌ (ابن‌ حجر، همانجا).

آثـار

١.. اخبار قضاة مصر، یا قضاة مصر. ٢. شواهد العربیة (ابن‌ تغری‌ بردی‌، سخاوی‌، نیز بغدادی‌، ایضاح‌، همانجاها). ٣. جامع‌ التعریب‌، كه‌ فؤاد سید تاریخ‌ كتابت‌ آن‌ را ٧٣٢ق‌ دانسته‌ است‌ (ص‌ ٣٥١)، اما با توجه‌ به‌ تاریخ‌ تولد مؤلف‌، صحیح‌ به‌ نظر نمی‌آید. فولرس‌ به‌ استناد برگی‌ كه‌ از كتاب‌ افتاده‌، آن‌ را التذییل‌ و التكمیل‌ لما استعمل‌ منه‌ اللفظ الدخیل‌ نامیده‌ است‌ (ص‌٦٠٩؛ نیز نكـ: II/٣٢ .(GAL,احتمالاً همین‌ كتاب‌ است‌ كه‌ در منابع‌ كهن‌ به‌ این‌ نامها تكرار شده‌ است‌: الالفاظ المعربة (ابن‌ تغری‌ بردی‌، ابن‌ عماد، همانجاها)، معرب القرآن (غزی‌، همانجا) و جوامع‌ التعریب‌ (زركلی‌، ٤ / ٦٨).

مآخذ

ابن‌ تغری‌ بردی‌، المنهل‌ الصافی‌، به‌ كوشش‌ محمد محمدامین‌، قاهره‌، ١٩٩٣م‌؛
ابن‌ حجر عسقلانی‌، احمد، انباء الغمر، حیدرآباد دكن‌، ١٣٩٢ق‌ / ١٩٧٣م‌؛
همو، ذیل‌ الدرر الكامنة، به‌ كوشش‌ عدنان‌ درویش‌، قاهره‌، ١٤١٢ق‌ / ١٩٩٢م‌؛
ابن‌ عماد، عبدالحی‌، شذرات‌ الذهب‌، قاهره‌، ١٣٥٠ق‌؛
بغدادی‌، ایضاح‌؛
همو، هدیه‌؛
زركلی‌، اعلام‌؛
سخاوی‌، عبدالرحمان‌، الضوء اللامع‌، قاهره‌، ١٣٥٤ق‌؛
سید، فؤاد، فهرس‌ المخطوطات‌ المصورة، قاهره‌، ١٩٨٨م‌؛
غزی‌، محمد بن‌ عبدالرحمان‌، دیوان‌ الاسلام‌، به‌ كوشش‌ سید كسروی‌حسن‌، بیروت‌، ١٤١١ق‌ / ١٩٩٠م‌؛
كحاله‌، عمررضا، معجم‌ المؤلفین‌، بیروت‌، ١٣٧٦ق‌ / ١٩٥٧م‌؛
نیز:

GAL;
Vollers, K., «Beitrage zur Kenntniss der lebenden arabischen Sprache in Aegypten» , ZDMG, ١٨٩٦, vol. L.

رضوان‌ مساح‌