بُجَیْرِ بْنِ زُهَیْرِ بْنِ اَبی سُلْمى، شاعر مخضرم. وی از قبیلۀ مُزَینه از تیرۀ مُضَر برخاست. پدرش زهیربن ابی سلمى، از اصحاب معلقات، و برادرش کعب، سرایندۀ قصیدۀ معروف «بانت سعاد» (ﻫ م) بود. از زندگی و فعالیتهای ادبی بجیر به رغم شهرت نسبیش، آگاهیهای تاریخی اندکی در دست است. ابن‌قتیبۀ دینوری (ص ٥٩-٦٠) و ابوالفرج اصفهانی (١٧/ ٨٦-٨٩)، در مقایسه با نویسندگان معاصر خود اطلاعات جامع‌تری از نحوۀ اسلام‌آوردن وی تدارک دیده‌اند. از آن دو که بگذریم در دیگر منابع چیزی جز تکرار روایات کهن یا نقل حوادث بی‌اهمیت (به عنوان مثال، ‌ﻧﻜ : بغدادی، ٩/ ٤٩٨-٤٩٩، ٥٠٢-٥٠٣) نمی‌توان یافت.
بجیر اندکی قبل از سال ٧ق پیش از برادرش کعب به دین اسلام گروید (ابوالفرج، همانجا؛ ابن مالاکو، ١/ ١٩١؛ فروخ، ١/ ٢٨٢). به محض آنکه خبر اسلام آوردن بجیر به کعب رسید. قصیده‌اش در نکوهش برادر سرود و این قصیده او را مبغوض پیامبر اکرم(ص) گردانید. کعب که بر جان خود هراسیده بود، پنهانی نزد پیامبر اکرم(ص) آمد و زنهار خواست (برای تفصیل، ‌ﻧﻜ : ﻫ د، بانت سعاد، نیز کعب).
بجیر پس از گرویدن به آیین اسلام، به میان افراد قبیلۀ خود بازگشت، اما چندی بعد، به حضرت پیامبر(ص) در مدینه پیوست و به حمایت از اسلام برخاست. وی در فتح مکه و غزوات مکه و غزوات خیبر و حنین همراه پیامبر(ص) بود و با سرودن اشعاری حماسی، روحیۀ جهاد را در کالبد مسلمانان می‌دمید (ابن قتیبه، ٦٧؛ ابوالفرج، ١٧/ ٨٨-٨٩؛ ابن کثیر، ٤/ ٣٣٩، ٣٥٠).
حیطۀ اشعار او را روایت کرده است (ابوالفرج، ١٧/ ٨٢؛ ازدی، ١٣؛ دارقطنی، ١/ ١٥١). در منابع جمعاً ٢٣ بیت از اشعار بجیربن زهیر یافت شده است (‌ﻧﻜ : ابوالفرج، ١٧/ ٨٩؛ آمدی، ٧٥؛ ابن عبدالبر، ١/ ١٤٩؛ ابن حجر، ١/ ١٤٣؛ ابن اثیر، ١/ ١٦٥؛ ابن کثیر، ٤/ ٣١٠، ٣٣٩، ٣٥٠، ٣٦٨) که در آنها مفاهیمی چون برائت از آیین بت‌پرستی، تمجید از دلاوریهای مسلمانان و نکوهش دشمنان رسول(ص) به چشم می‌خورد (‌ﻧﻜ : ابن عبدالبر، ابن حجر، همانجاها؛ ابن کثیر، ٤/ ٣٣٩).

مآخذ

آمدی، حسن، المؤتلف و المختلف، به کوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره، ١٣٨١ق/ ١٩٦١م؛
ابن کثیر، علی، اسدالغابة، بیروت، دارحیاءالتراث العربی؛
ابن‌حجر عسقلاتی، احمد، الاصابة، بیروت، ١٣٢٧ق؛
ابن عبدالبر، یوسف، الاستیعاب، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، ١٣٨٠ق/ ١٩٦٠م؛
ابن قتیبه، عبدالله، طبقات الشعراء، لیدن، ١٩٠٢م؛
ابن‌کثیر، اسماعیل، البدایة و النهایة، به کوشش احمد ابوملحم و دیگران، بیروت، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥م؛
ابن ماکولا، علی، الاکمال، به کوشش عبدالرحمان بن یحیى معلمی یمانی، حیدرآباددکن، ١٣٨٤ق؛
ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، به کوشش محمد بجاوی، بیروت، مؤسسة جمال للطباعة و النشر؛
ازدی، عبدالغنی ، المؤتلف و المختلف، به کوشش محمد محیی‌الدین جعفری، حیدرآباد دکن، ١٣٢٧ق؛
بغدادی، عبدالقادر، خزانة الادب، به کوشش عبدالسلام محمدهارون، قاهره، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٨م؛
دار قطنی، علی، المؤتلف و المختلف، به کوشش موفق بن عبدالله، بیروت، ١٤٠٦ق/ ١٩٨٦م؛
فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، بیروت، ١٩٨٤م.

عزت ملاابراهیمی