دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥٤ - ابو البیداء ریاحی
ابو البیداء ریاحی
نویسنده (ها) :
عنایت الله فاتحی نژاد
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ٢١ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اَبوالْبَیْداءِ ریاحی، اسعد بن عصمه، شاعر سدۀ ٢ ق / ٨ م. وی در بادیه پرورش یافته بود (ابن جراح، ٦٩؛ قس: EI٢, S) و گویا به همین سبب به ابوالبیداء (= پدر صحرا) مشهور شده است. در بصره اقامت گزید و تعلیم کودکان را پیشه ساخت و تا آخر عمر در آنجا به سر برد (ابنجراح، همانجا؛ ابن ندیم، ٤٩؛ یاقوت، ٦ / ٨٩).
ابوالبیداء در شعر و لغت مهارت بسیار داشت و از فصحای معروف عرب بهشمار میرفت. برخی از بزرگان علم و ادب آن روزگار، از جمله ابن سلام جُمَحی و اصمعی (ﻫ م م) در زمرۀ شاگردان او بودهاند (ابن سلام، ٨٧، ١٢٧؛ بستانی، ٤ / ٢٢٤). وی راوی اشعار ابونواس بود و ابونواس در رثای او ابیاتی سروده است (ص ٥٧٢). ابومالک عمرو بن کرکره پسر خوانده و راوی اشعار ابوالبیداء بود. از دیگر راویان شعر او ابوعدنان عبدالرحمن بن عبدالاعلی را میتوان نام برد (ابنندیم، ٤٩، ٥١؛ قس: پلا، ١٣٧). ابن ندیم (ص ١٨٨) مجموع اشعار وی را ٣٠ برگ دانسته است، اما همۀ ابیاتی که در آثار جاحظ (١ / ٧٠)، ابن جراح (ص ٦٩-٧٠)، ابوحیان توحیدی (٣ / ٣٣٦) و علیخان مدنی (٤ / ٣٧٠) از او باقی مانده، از حدود ٧ بیت تجاوز نمیکند.
مآخذ
ابن جراح، محمد بن داوود، الورقة، به کوشش عبدالوهاب عزام و عبدالستار احمد فراج، قاهره، ١٩٥٣ م؛
ابن سلام جمحی، محمد، طبقات الشعراء، لیدن، ١٩١٣ م؛
ابن ندیم، الفهرست؛
ابوحیان توحیدی، علی بن محمد، البصائر و الذخائر، به کوشش ابراهیم کیلانی، دمشق، ١٣٨٥ ق / ١٩٦٦ م؛
ابونواس، حسن بن هانی، دیوان، به کوشش احمد عبدالمجید الغزالی، بیروت، ١٣٧٢ ق / ١٩٥٣ م؛
بستانی، جاحظ، عمرو بن بحر، البیان و التبیین، به کوشش حسن سندوبی، قاهره، ١٣٥١ ق / ١٩٣٢ م؛
علیخان مدنی، انوار الربیع، به کوشش شاکر هادی شکر، نجف، ١٣٨٩ ق / ١٩٦٩ م؛
یاقوت، ادبا؛
نیز:
EI٢, S;
Pellat, Charles, Le Milieu basrien et la formation de Ğăhiz, Paris, ١٩٥٣.
عنایتالله فاتحینژاد