دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢٥ - تحليل مجموعه احاديث

به امام هادى عليه السلام نامه‌اى نوشتم و در آن از فَرَج پرسيدم. ايشان به من نوشت:

«هنگامى كه صاحب شما از سراى ستمكاران غيبت كرد، منتظر فرج باشيد».

٣. خصيبى در الهداية الكبرى، به نقل از امام رضا عليه السلام اين گونه آورده است:

إِذَا رُفِعَ عَالِمُكُم وَ غابَ مِن بَينِ أَظهُرِكُم فَتَوَقَّعُوا الفَرَجَ الْأَعظَمَ مِن تَحتِ أَقدَامِكُم.[١]

هنگامى كه دانشمندتان از ميانتان رخت بر بست، از زير پاهايتان، منتظر فرج بزرگترى باشيد.

٤. در كتاب إثبات الوصيّة، دو گزارش با اين مضمون آمده است. گزارش على بن مهزيار با همان سند[٢] و گزارش مشابه با گزارش كلينى به نقل از ابن فضّال، از ريّان بن صلت، از امام رضا عليه السلام.[٣]

تحليل مجموعه احاديث‌

١. با توجّه به مجموعه احاديث و عباراتى همچون:

«إذا غابَ صاحِبكُم ... فتَوَقَّعُوا الفَرَجَ»

يا

«إذا غابَ عالِمُكُم ...»

معلوم مى‌شود كه مراد از حديث امام هادى عليه السلام هم «رفع العَلَم» به معناى پنهان شدن و از صحنه خارج شدن عَلَم يعنى امام است. از اين رو، قرائت «رفع العِلم» در اين حديث، تمام نيست.

٢. مراد از «رفع العلم من بين أظهركم» نيز با توجّه به مجموعه احاديث، به معناى بر چيده شدن و رخت بر بستن امام و هدايتگر است. از اين رو، معناى برافراشته شدن عَلَم و پرچم، صحيح نيست.

اصولًا هر گاه واژه «رفع» با حرف جرّ «مِن» همراه شود، به معناى برچيده شدن،

[١]. الهداية الكبرى: ص ٣٦٤.

[٢]. ر. ك: إثبات الوصيّة: ص ٢٨٢.

[٣]. ر. ك: إثبات الوصيّة: ص ٢٨٠.