در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٤٦ - حقيقت نعمتها و عذاب هاى اخروى

زن‌هاى خوب و فرش‌هاى حرير و چشمههاى جارى و ... خبر ميدهد. اين عذابها و نعمتها، همين چيزهايى است كه ما در دنيا آنها را تجربه كردهايم و ميشناسيم. حداكثر آن است كه ميگويند: كيفيت عذابها و نعمت‌هاى آخرت، قابل مقايسه با دنيا نيست، ولى بالاخره مرغ، مرغ است و سيب، سيب است؛ هر چند كيفيت سيب آخرت به مراتب بهتر باشد.

سرّ اين گونه تعبيرات اين است كه قرآن براى عموم مردم نازل شده است و عموم مردم نعمت يا عذاب را همين چيزها ميدانند. ما بايد بپذيريم كه انسانها داراى مراتب مختلفاند؛ همه على مرتضى يا زهراى مرضيه نيستند، همه بوعلى و صدرالمتألهين نيستند. بسيارى از مردم غير از نان و پول چيز ديگرى نميفهمند. در عذاب هم چيزى جز مار و عقرب و آتش و آب جوشان چيز ديگرى را عذاب نميدانند. از آنجا كه قرآن براى هدايت عموم مردم و تحريك آنان به درستكارى نازل شده است، به ناچار اينگونه تعبيرات را به كار ميبرد؛ ولى بعضى انسانها، لذت‌ها و عذاب‌هايى، فوق اين لذتها و عذاب‌هاى مادى ميشناسند و از آنها لذت يا رنج ميبرند.

در دوران طلبگى ما، آقاى خمينى (ره) از فضلاى حوزه بودند و در مدرسه فيضيه درس اخلاق ميگفتند. مدرس زير كتابخانه تقريباً پر ميشد. اكثر شركتكنندگان بازارى بودند و حدود ٢٠- ٣٠ نفر طلبه نيز در اين درسها شركت ميكردند. من نيز در آن درسها حضور داشتم و هنوز برخى از مطالب آن را به خاطر دارم. ايشان ميفرمود: «در حقارت ما همين بس كه خداوند ما را با هلو و سيب و ميوهجات‌