در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ١٥٣ - مقصود از نفس واحده چيست؟

اكنون با در نظر گرفتن اين دو نكته به دو آيه شريفه باز مى‌گرديم. ممكن است گفته شود مقصود از «شرك» در «جعل له شركاء» شرك در عبادت نيست، بلكه شرك در محبت است، يعنى قبل از اين كه فرزند آنان به دنيا آيد محبت آدم و حوّا اختصاص به خداوند داشت، اما وقتى بچه آمد محبتشان تقسيم شد، ولى اين توجيه با آيه‌ فَتَعَالَى اللّهُ عَمَّا يشْرِكُونَ‌ و آيات پس از آن همخوانى ندارد، زيرا در آيات پس از آن مى‌خوانيم:

أَيشْرِكُونَ مَا لَا يخْلُقُ شَيئاً وَهُمْ يخْلَقُونَ* وَلَا يسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنفُسَهُمْ ينصُرُونَ* وَإِن تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يتَّبِعُوكُمْ سَوَاء عَلَيكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنتُمْ صَامِتُونَ‌[١]؛ آيا موجوداتى را با او شريك مى‌گردانند كه چيزى را نمى‌آفرينند و خودشان مخلوقند؟ و نمى‌توانند آنان را يارى كنند و نه خويشتن را يارى دهند و اگر آنها را به راه هدايت فرا خوانيد، از شما پيروى نمى‌كنند. چه آنها را بخوانيد يا خاموش باشيد، براى شما يكسان است.

علاوه بر اين كه ضمير «يشركون» جمع است و با تثنيه يعنى آدم و حوّا، نمى‌سازد.

برخى از مفسرين گفته‌اند كه در اين دو آيه «استخدام» صورت گرفته است.[٢]

[١]. سوره اعراف، آيه ١٩١- ١٩٣.

[٢]. استخدام در علم معانى و بيان و بديع به اين معناست كه يك يا چند لفظ بيان شود كه از آنها شخص خاصى اراده شود و پس از آن يك يا چند ضمير آورده شود كه معنايى غير از معناى مرجع آن داشته باشد. يعنى مطابق قاعده كه معناى ضمير و مرجع آن يكسان است نباشد، بلكه از ضمير يك معنا و از مرجع آن معنايى ديگر اراده شود.