در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٩٩ - ويژگى هاى منافقان

آيه هجده‌

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْي فَهُمْ لَا يرْجِعُونَ‌؛ آنها كر و گنگ و كورند و از ضلالت وگمراهى خود باز نمى‌گردند.

(هم): ضمير جمع و اشاره به منافقين است كه در زندگى و درك حقايق كر و لال و كورند. آنها هرچند از نظر ظاهرى داراى مال و منال و شوكت هستند، اما در واقع زندگى بى‌اساس و پوچى دارند و با اين حال كه خداوند در آيات خود به آنها تذكر مى‌دهد، باز از راه خطايى كه مى‌روند باز نمى‌گردند.

(صم): آنها كر هستند و حرف حق را قبول نمى‌كنند و گوش شنيدن حرف حق را ندارند و به همين خاطر همانند فرد (كر) حساب شده‌اند، زيرا همان‌طور كه انذار و فرياد زدن براى شخص ناشنوا بى‌فائده است براى اينان نيز ثمرى ندارد، چون نمى‌خواهند آيات انذار و تبشير را بشنوند.

ويژگى ديگر آنها، لال بودن آنان است، زيرا حق را نمى‌گويند و خلاف آنچه كه در باطن دارند را بيان مى‌كنند.

(عمي): آنها كورند و چشم عبرتگير ندارند تا آنها را به هدايت برساند، زيرا فاقد بصيرت باطن هستند. مورد استعمال عمى در اينجا بصر و بصيرت است.[١]

از قتاده نيز نقل شده كه: (صم) كلام حق را نمى‌شوند، (بكم)

[١]. حقى البروسى، روح البيان، ج ١، ص ٩٨.