در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٧٨ - ويژگى هاى كفار

شأن نزول دانسته‌اند. از ابن عباس نقل شده اين آيه در مورد يهوديان اطراف مدينه نازل شده و به خاطر توبيخ و لجاجت آنان با پيامبر اسلام مى‌باشد.[١]

اما از آنجا كه شأن نزول آيات همانند ديگر روايات تفسيرى تصحيح نشده و غالباً از حيث سند دچار مشكل هستند، قابل اعتماد نمى‌باشند و از طريق بيان شأن نزول- كه مثلًا اين آيه ناظر به سران قريش است- نمى‌توان شبهه را پاسخ داد. علاوه بر اين بر فرض صحت شأن نزول نمى‌توان آيات را محدود به شأن نزول كرد. مثلًا راجع به آيه‌ فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطَانِ الرَّجِيمِ‌[٢]؛ هنگام قرائت قرآن از شر شيطان رانده شده به خدا پناه ببر. نمى‌توان گفت اين آيه مخصوص پيامبراست و بس، بلكه آن حضرت مصداقى از آيه است و در واقع به همه مسلمين امر مى‌كند كه هنگام قرائت قرآن به شيطان پناه ببريد.

در آيه مورد بحث نيز، سران يهود مصداقى از آيه هستند و اين حكم انذار يا عدم انذار به ديگران نيز قابل تسرى است. به عبارت ديگر جمله (ان الذين كفروا ...) قضيه حقيقيه‌[٣] است، اما اگر مراد آيه كفار زمان پيامبر (ص) باشد، مانند ابوجهل يا حى بن اقطب و يا كعب الاحبار، اين جمله خارجى است نه حقيقى.

[١]. طبرى، جامع البيان، ج ١، ص ١٠٨.

[٢]. سوره نحل، آيه ٩٨.

[٣]. قضيه حقيقيه به قضيه‌اى گويند كه ناظر به حكم كلى باشد حيثُ ما وُجِدَت، هر جا كه موضوع محقق شود، بر خلاف قضيه خارجى كه اشاره به خارج دارد.