در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٤٤٠ - اراده تكوينى - اراده تشريعى

بهره‌بردارى نمايد، باز هم طبق اراده تكوينى خداوند نتيجه كارش را خواهد ديد، اما نتيجه، نتيجه مثبت و مثمرثمر نخواهد بود و در اين جا اراده تكوينى خداوند با اراده تشريعى‌اش مطابقت نخواهد كرد.

خداوند به اراده تشريعى‌اش مى‌خواهد كه همه انسان‌ها راه تكامل و پيشرفت را بپيمايند، ولى اراده تكوينى‌اش بر اين قرار دارد كه هر كس فلان كار ناشايست را انجام داد دچار شقاوت و بدبختى گردد.

بنابراين وقتى شخصى اراده تشريعى خداوند را عصيان مى‌كند و دنبال نافرمانى و معصيت مى‌رود، از اراده تكوينى خداوند و نظام اتمّ او خارج نشده؛ چرا كه اين مشيت تكوينى اوست كه هر كه نافرمانى كند دچار بدبختى و دوزخ گردد. پس با جمله‌ فَمَن شَاء ذَكَرَهُ‌ ممكن است براى انسان اين توهم پيش آيد كه همه چيز بسته به اراده خود اوست و او از هر نظر مستقل است، و با جمله‌ وَمَا يذْكُرُونَ إِلَّا أَن يشَاء اللَّهُ‌ به او گفته مى‌شود: اين‌انديشه تو برخطاست، و تو در عين مختار بودن، به مشيت تكوينى الهى وابسته هستى.

البته ناگفته نماند كه توسل جستن به مددهاى الهى نقش مؤثرى در پيشرفت و تكامل انسان دارد، و انسان در تمام مراحل زندگى بايستى از او يارى و توفيق را طلب نمايد.

تا كه از جانب معشوق نباشد كششى كوشش عاشق بيچاره به جايى نرسد