در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٨١ - معناى رحمن

مواظب باشيد كه دنيا و آخرت را دو فضاى جدا از يكديگر ندانيد. منظور اينكه سوره الرحمن چنين ديد وسيعى به ما ميدهد. اين سوره از خلقت و نعمت‌هاى انسان شروع ميكند و در ن‌هايت به آخرت ميپردازد. بنابراين الرحمن، يعنى خداوندى كه نعمتش از آسمان تا زمين و از برّ تا بحر، از انس تا جنّ، از نشئه دنيا تا نشئه آخرت، قبل از مرگ و بعد از مرگ، قبل از فنا و بعد از فنا گسترده است. هر كجا نگاه كنيد نعمت خدا را ميبينيد. كسانيكه با نور الهى به عالم هستى نگاه كنند، جهان را يكپارچه فيض خداوند ميبينند.

آيه دو

عَلَّمَ الْقُرْآنَ‌

يعنى خداوند قرآن را تعليم كرد. به چه كسى؟ مفعول دوم عَلَّم ذكر نشده است. خداوند، قرآن را به چه كسى آموخت؟ بعضى گفته‌اند منظور، پيامبر اكرم (ص) يا جبرئيل يا ملائكه ديگر، يا آن‌هايى هستند كه در عصر پيامبر بودند. در اين باره نظرات مختلفى مطرح شده است. آقاى طباطبايى در الميزان ميفرمايد: مفعول آن جنّ و انس است.[١] دليل ايشان اين است كه خداوند پس از ذكر نعمت‌هايش مرتب مى‌فرمايد: فبأي آلاء ربّكما تكذبان. اين آيه استفهام انكارى و مشتمل بر ملامت است. حال اگر خداوند نعمت قرآن را به پيامبر يا جبرئيل داده است چرا بايد انسانها را ملامت كند؟! به همين دليل معلوم مى‌شود كه خداوند

[١]. طباطبائى، الميزان، ج ١٩، ص ٩٤.