در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٤٢ - مخالفت قرآن با سه رسم جاهلى

به نظر مى‌رسد مقصود از فاحشه مبينه، زنا باشد. يعنى زن نه تنها ناشزه است، بلكه زنى است كه با نامحرم روابط نامشروع دارد. در اين صورت آيا مرد مى‌تواند به او سخت بگيرد تا از كارهاى خلافش دست بردارد و يا مهريه‌اش را ببخشد تا طلاقش دهد؟

گفته شده پيش از نزول آيه حد، مردها حق داشتند كه مهريه زن را نپردازند، ولى با آمدن آيه حد، اين كار ممنوع شد.[١]

آيا اين استثناء از وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُواْ بِبَعْضِ مَا آتَيتُمُوهُنَ‌ است يا فقط از وَلَا تَعْضُلُوهُنَ‌ است؟ به اين معنا كه خداوند نمى‌خواهد بفرمايد اگر اين‌ها فاحشه بودند مى‌توانيد مال آنها را بخوريد. شما در اينصورت هم نمى‌توانيد آنها را اذيت كنيد و انگيزه شما از اذيت كردن مهريه‌اش باشد؛ از اصل سخت‌گيرى يك مورد را استثناء مى‌كند و آن در صورت فاحشه بودن اوست؛ ولى اين سخت‌گيرى نبايد به انگيزه گرفتن مهريه او باشد.

به هر حال جمله‌ وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُواْ بِبَعْضِ مَا آتَيتُمُوهُنَّ ى‌ ك جمله است نه دو جمله.

ابن عاشور خيلى تلاش كرده تا معناى اين استثناء را روشن كند.[٢] به نظر من بايد علاوه بر اين آيه شريفه، ادله ديگر را هم در نظر گرفت. بالاخره اگر مردى زنى را با هزار آرزو آورده و مهريه سنگينى هم گذاشته، ولى زن سر به هوايى مى‌كند و به فحشاء رو مى‌آورد، آيا

[١]. در مجمع البيان از قول اصم و ابو على جبائى و ابو مسلم نقل شده است، ر. ك: ج ٣، ص ٤٨.

[٢]. ابن عاشور، التحرير و التنوير، ج ٤، ص ٧٠.