راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥٩ - باب دوّم در مراتب شبهات و منشأ پيدايش آنها و تميز آنها از حلال و حرام

از امير المؤمنين (ع) نقل شده است: «تا وقتى كه ندانم آيا آب بر (بدن و لباس) من رسيده يا بول، باكى ندارم.»«٨»

مخفى نماند كه نوشيدن آب نجس حلال نيست، در اين صورت مأخذ نجس بودن و حلال بودن يكى است و شك در يكى از آنها باعث شك در ديگرى است.

غزالى گويد: «هر چه را در اين چهار قسم به حلال بودنش حكم كرديم، در درجه اول حلال است و احتياط ترك آن است. پس هر كس اقدام به انجام آن كند در زمره اهل تقوا و صالحان نيست، بلكه در زمره عدالت‌پيشگان- كه در فتواى شرع به فسق و عصيان وى و استحقاق عقوبتش حكم نكنند- خواهد بود، جز آن مواردى كه به درجه وسواس مربوط دانستيم كه اجتناب از آن از اصل، جزو ورع نيست.

منشاء دوم شبهه:

«شكى است كه منشاء پيدايش آن در هم بودن و آميختگى است به اين ترتيب كه حلال با حرام درهم آميزد و امر مشتبه شود به طورى كه قابل تشخيص نباشد.»

مى‌گويم: غزالى در اين مورد سخن را به درازا كشانده و در طول و تفصيل مطلب زياده روى كرده و ما در اين باره به يك قاعده كلّى مختصر از اهل بيت (ع) اكتفا مى‌كنيم و آن قاعده روايتى است در كافى به سند صحيح از مولايمان امام صادق (ع) كه فرمود:

«هر چيزى كه داخل آن حلال و حرام باشد، همواره براى تو حلال است تا وقتى كه قسمت حرام آن را عينا بشناسى، پس آن را ترك گويى.»«٩»

در حديث موثقى از آن حضرت نقل شده است كه فرمود: «همه چيز براى تو حلال است تا بدانى كه آن چيز بعينه حرام است. در آن صورت خودت آن را رها كن مانند جامه‌اى كه خريده‌اى در حالى كه دزدى بوده، و يا غلامى را خريدى، شايد آزاد بوده و خود را فروخته و يا حيله‌اى به كار برده شده و او را فروخته‌اند و يا وى را مجبور به‌